W dzisiejszym świecie Internet i smartfon stały się potężnymi narzędziami, które pozwalają opłacać rachunki bez wychodzenia z domu, załatwiać sprawy w urzędzie czy utrzymywać stały kontakt z bliskimi. Wiemy jednak, że dla wielu seniorów cyfrowy świat bywa onieśmielający i pełen pułapek.

Naszym celem jest przełamanie strachu przed technologią. Chcemy pokazać, że aplikacje to nie "czarna magia" , ale przydatne i bezpieczne narzędzia, które mogą realnie ułatwić codzienne życie.

Czego nauczymy się podczas warsztatów?

Przygotowaliśmy cykl praktycznych spotkań, podczas których w przyjaznej atmosferze poruszymy najważniejsze tematy związane z cyfrowym światem. Uczestnicy dowiedzą się między innymi:

• Jak bezpiecznie korzystać z bankowości i finansów? Pokażemy, że aplikacje bankowe są bezpieczne i wygodne. Nauczymy, jak płacić rachunki za pomocą kodów QR i jak chronić swoje hasła.
• Jak dbać o e-zdrowie? Wyjaśnimy, czym jest Internetowe Konto Pacjenta (IKP), e-recepta czy e-skierowanie. Podpowiemy też, jak odróżniać rzetelne informacje o zdrowiu od fałszywych obietnic w Internecie.
• Jak załatwiać sprawy urzędowe bez kolejek? Opowiemy o usługach takich jak mObywatel, profil zaufany czy e-Urząd Skarbowy. Pokażemy, jak ważne jest, by chronić swój PESEL i jak można go zastrzec.
• Jak unikać zagrożeń w sieci? Uczestnicy nauczą się rozpoznawać próby oszustw "na wnuczka" , fałszywe SMS-y o dopłatę do paczki czy telefony od rzekomych pracowników banku.
• Jak korzystać z nowoczesnych narzędzi? Oswoimy aplikacje do komunikacji z bliskimi (np. WhatsApp) , media społecznościowe , a nawet przybliżymy, czym jest i do czego może służyć sztuczna inteligencja.

Kogo zapraszamy do udziału?

Do udziału w bezpłatnych warsztatach zapraszamy grupy senioralne (do 20 osób) z terenów wiejskich i wiejsko-miejskich z województwa lubelskiego.

Jeśli działasz w Kole Gospodyń Wiejskich, klubie seniora, na uniwersytecie trzeciego wieku lub po prostu chcesz zorganizować grupę znajomych – ten projekt jest dla Was!

Jak można się zgłosić?

Chcesz, abyśmy odwiedzili z warsztatami Twoją miejscowość? Skontaktuj się z nami!

• Telefonicznie:  600 072 303
• Mailowo: Napisz do nas na adres fundacja(at)bonanotitia.org

Nie pozwól, by technologia Cię omijała. Z naszą pomocą cyfrowy świat stanie się Twoim sojusznikiem! Czekamy na Wasze zgłoszenia!

*Zadanie publiczne jest finansowane ze środków otrzymanych od Zleceniodawcy w ramach edycji w roku 2025 rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021–2025.

Projekt wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiany z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Portal PolMedia.se będzie dostępny w języku polskim. Zamieszczane tam będą artykuły, wywiady, a także multimedia. W planach projektu są również organizacja spotkań i prelekcji z udziałem ekspertów, poświęconych m.in. zagadnieniom takim jak: rozwój sztucznej inteligencji i jej narzędzi, czy też zagrożenie dezinformacją.

Celem projektu jest nie tylko dostarczanie informacji, ale i budowanie silniejszej i bardziej zintegrowanej społeczności Polonii szwedzkiej. „PolMedia.se ma potencjał, aby stać się ważnym punktem odniesienia dla Polonii, wspierając jej rozwój i pomagając w budowaniu silniejszej i bardziej zintegrowanej społeczności. Bardzo cieszymy się z możliwości jakie stworzyło przyznanie grantu Fundacji Bona Notitia z którą współpracujemy od lat” mówi Teresa Sygnarek – Redaktor Naczelna portalu, od lat aktywna działaczka polonijna w Szwecji.

W ramach zaplanowanych działań przewidziane jest zatrudnienie redaktorów z doświadczeniem dziennikarskim. Portal będzie również obecny w mediach społecznościowych, co pozwoli na dotarcie do szerszego grona odbiorców.  Fundacja Bona Notitia współpracuje w tym projekcie z partnerami ze Szwecji, w tym z organizacjami polonijnymi takimi jak Zrzeszenie Organizacji Polonijnych w Szwecji, czy Dom Polonii im. M. Kopernika w Malmö.

Uruchomienie portalu PolMedia.se jest planowane na listopad 2024 roku. 

Serdecznie zapraszamy do śledzenia postępów prac na stronie internetowej Fundacji Bona Notitia oraz do odwiedzania portalu PolMedia.se po jego uruchomieniu!

„Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych.”

To szkolenie przeprowadzi Cię przez świat nowoczesnych technologii i nauczy, jak skutecznie wykorzystywać potencjał AI w codziennym życiu i pracy.

Dlaczego warto?

Czy zdarza Ci się, że rozmowa z Chat GPT nie przynosi oczekiwanych efektów? 

Może masz wrażenie, że AI „nie rozumie”, co chcesz przekazać, albo generuje odpowiedzi nie na temat? 

Dzięki temu kursowi dowiesz się, jak:

• Precyzyjnie wyrażać swoje intencje w komunikacji z AI.
• Wykorzystać Chat GPT jako efektywnego asystenta.
• Tworzyć różnorodne treści – od tekstów po obrazy – za pomocą sztucznej inteligencji.

Czego się nauczysz?

Podczas kursu zdobędziesz wiedzę i umiejętności:

• Jak rozwijali się wirtualni asystenci i jakie mają zastosowania.
• Jak inni korzystają z AI w różnych dziedzinach życia.
• Jak tworzyć skuteczne „prompty”, które pozwolą AI lepiej zrozumieć Twoje potrzeby.
• Jak unikać błędów, które prowadzą do nieporozumień w komunikacji z AI.
• Jak wykorzystywać AI do szybkiego generowania treści i obrazów.

Zawartość kursu:

Kurs składa się z 9 lekcji wideo:

1. Czym jest sztuczna inteligencja (SI) – wprowadzenie
   • Kim są wirtualni asystenci i jak się rozwijali?
   • Jak wybrać odpowiednie narzędzie?
   • Czas trwania: 26 minut
2. Przegląd dostępnych narzędzi SI
   • Bezpieczeństwo i unikanie fake’owych aplikacji.
   • To Ty odpowiadasz za treści, które publikujesz.
   • Czas trwania: 20 minut
3. Chat GPT jako Twój asystent
   • Jak optymalizować komendy i udzielać wskazówek?
   • Co to jest „prompt”?
   • Czas trwania: 10 minut
4. Persona w Chat GPT – warsztat
   • Kreacja persony i jak jej używać w praktyce.
   • Czas trwania: 21 minut
5. Twój Chat GPT może mieć wiele osobowości
   • Jak zmieniać persony i stosować AI w nietypowy sposób.
   • Czas trwania: 16 minut
6. Nieoczywiste zastosowania Chata GPT
   • Jak napisać kazanie lub inny tekst w kilka minut.
   • Czas trwania: 14 minut
7. Jak prowadzić konwersację z Chatem GPT/SI?
   • Praktyczne wskazówki i najczęstsze błędy.
   • Czas trwania: 18 minut
8. Jak wygenerować obrazy, które masz w głowie
   • Sztuka generowania grafik za pomocą AI.
   • Czas trwania: 12 minut
9. Podsumowanie
   • Kluczowe wskazówki i dalsze kroki.
   • Czas trwania: 4 minuty

Dodatkowe korzyści:

• Roczny dostęp do materiałów szkoleniowych na platformie edukacyjnej.
• Certyfikat ukończenia kursu.
• E-book z podsumowaniem wskazówek do pobrania.
• Wysokiej jakości materiały wideo.

Prowadzący:

Szkolenie poprowadzi Rafał Garbacz – ekspert w dziedzinie sztucznej inteligencji i praktyk z wieloletnim doświadczeniem. Jego podejście do AI jako narzędzia transformacji w biznesie i zarządzaniu zasobami ludzkimi inspiruje do efektywnego wykorzystania technologii w każdej branży.

Dla kogo jest ten kurs?

Kurs jest dedykowany każdemu, kto chce:

• Poznać praktyczne zastosowania sztucznej inteligencji.
• Nauczyć się tworzyć skuteczne komunikaty z AI.
• Rozwijać swoje umiejętności w tworzeniu treści i grafik przy użyciu AI.

Dołącz do kursu „Jak rozmawiać ze sztuczną inteligencją” i odkryj nowe możliwości w świecie nowoczesnych technologii! Szczegóły znajdziesz na platformie edukacyjnej Fundacji Bona Notitia: https://fbn.edu.pl/jak-rozmawiac-ze-sztuczna-inteligencja/

Odkryj inne nasze kursy o komunikacji:

• Prosto i po polsku. Nowy kurs online o języku polskim na fbn.edu.pl
• Kurs online "Dogadać się w małżeństwie" już dostępny na fbn.edu.pl

O projekcie

Platforma powstała w ramach projektu "Wzmocnienie potencjału szkoleniowego Fundacji Bona Notitia poprzez rozwój usług szkoleniowych na platformie online".

Na ten cel udało nam się pozyskać dofinansowanie w wysokości 190.000 złotych z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z programu "Odporność oraz Rozwój Ekonomii Społecznej i Przedsiębiorczości Społecznej" na lata 2022-2025. Program jest częścią Krajowego Planu Odbudowy.

Choć polski to nasz język ojczysty, wielu z nas ma trudności z jasnym i skutecznym wyrażaniem swoich myśli. 

Kurs online "Prosto i po polsku" odpowiada na pytania:

• Dlaczego ludzie nie rozumieją, co do nich mówisz?
• Czemu nowe formy komunikacji bywają trudne do zaakceptowania?
• Jak zmieniają się reguły języka w dobie współczesnych mediów?

Czego się nauczysz?

Podczas kursu zdobędziesz praktyczne umiejętności:

• Mówienia i pisania poprawnie po polsku, zgodnie z regułami i zwyczajami językowymi.
• Tworzenia jasnych, zrozumiałych i skutecznych komunikatów.
• Komunikowania się w sposób doceniany przez przełożonych, współpracowników i znajomych.
• Współczesnego podejścia do języka, które ułatwia osiąganie zamierzonych celów.

Zawartość kursu:

Kurs składa się z 9 modułów wideo:

1. Jak cywilizacja zmienia język? (10 minut)
2. Ile masz języka w głowie? (12 minut)
3. Co decyduje o dobrej komunikacji językowej? (9 minut)
4. Jak dobrze napisać mejl? (11 minut)
5. Jak skutecznie przekazać najważniejsze informacje w druku? (11 minut)
6. Najważniejsze błędy współczesnego języka publicznego (11 minut)
7. Co to jest prosty język? (7 minut)
8. Przepis na współczesny język publiczny – dobre praktyki (12 minut)

Dodatkowe korzyści:

• Roczny dostęp do materiałów szkoleniowych.
• Certyfikat ukończenia kursu.
• Wysokiej jakości materiały wideo.
• Bibliografia dla tych, którzy chcą pogłębić swoją wiedzę.

Prowadzący:

Kurs prowadzi prof. dr hab. Paweł Nowak – wybitny językoznawca, komunikolog i badacz współczesnego języka publicznego, autor ponad 150 publikacji naukowych i popularno-naukowych.

Dla kogo?

Kurs jest dedykowany wszystkim, którzy chcą rozwijać swoje umiejętności językowe:

• Pracownikom samorządowym, urzędowym, biurowym i osobom zajmującym się komunikacją w organizacjach.
• Studentom, nauczycielom i każdemu, kto pragnie mówić i pisać poprawnie oraz zrozumiale.
• Każdy, kto chce wdrożyć w swoim miejscu pracy zasady prostego języka.

Dołącz do kursu „Prosto i po polsku” i odkryj, jak skutecznie komunikować się w każdej sytuacji! Szczegóły znajdziesz na naszej platformie edukacyjnej.

Obejrzyj bezpłatną lekcję: https://fbn.edu.pl/prosto-i-po-polsku/

Sprawdź inne nasze kursy o komunikacji:

• Kurs online "Dogadać się w małżeństwie" już dostępny na fbn.edu.pl
• Nowe szkolenie: „Jak rozmawiać ze sztuczną inteligencją” na fbn.edu.pl

O projekcie

Platforma powstała w ramach projektu "Wzmocnienie potencjału szkoleniowego Fundacji Bona Notitia poprzez rozwój usług szkoleniowych na platformie online".

Na ten cel udało nam się pozyskać dofinansowanie w wysokości 190.000 złotych z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z programu "Odporność oraz Rozwój Ekonomii Społecznej i Przedsiębiorczości Społecznej" na lata 2022-2025. Program jest częścią Krajowego Planu Odbudowy.

Z przyjemnością informujemy o uruchomieniu wyjątkowego kursu online dla małżeństw – „Dogadać się w małżeństwie”! 

Kurs został stworzony z myślą o parach, które pragną wzmocnić swoje relacje, poprawić komunikację i odnaleźć drogę do bliskości.

Dlaczego warto?

Bycie w małżeństwie bywa wyzwaniem – codzienne kłótnie, narastające pretensje i trudności w zrozumieniu siebie nawzajem potrafią prowadzić do frustracji i zmęczenia. 

Jak sobie z tym radzić? Właśnie tego nauczy Cię dr Agnieszka Kozak – psychoterapeutka, psycholog i trenerka empatycznej komunikacji, która od lat wspiera pary w budowaniu zdrowych relacji.

Co znajdziesz w kursie?

• Nauczysz się mówić o swoich potrzebach i emocjach.
• Zrozumiesz mechanizmy, które prowadzą do konfliktów.
• Dowiesz się, jak zmieniać swój język, aby budować porozumienie zamiast rozdźwięków.
• Nauczysz się rozpoznawać i radzić sobie z przemocą słowną w związku.

Zawartość kursu:

Kurs składa się z 6 modułów wideo:

1. O potrzebach w związku (15 minut)
2. O uczuciach niekochanych (14 minut)
3. O wdzięczności (13 minut)
4. O słuchaniu (16 minut)
5. O komunikowaniu przemocowym (19 minut)
6. O tym, czy mieć rację, czy mieć relację (12 minut)

Dodatkowo każdy uczestnik otrzymuje roczny dostęp do materiałów, możliwość pobrania workbooka oraz wysokiej jakości wideo, które można oglądać w dogodnym czasie i miejscu.

Dla kogo?

Kurs jest przeznaczony zarówno dla par z wieloletnim stażem, jak i tych, które dopiero budują swoje relacje. 

Jeśli zależy Ci na poprawie komunikacji, zrozumieniu swoich emocji i wprowadzeniu większego spokoju do waszego życia, ten kurs jest dla Ciebie!

Kto prowadzi kurs?

Kurs prowadzi dr Agnieszka Kozak, doświadczona psychoterapeutka i autorka warsztatów „Jak się porozumieć, żeby się zrozumieć”.

Dołącz do kursu i spraw, by w Twoim małżeństwie zapanowało więcej bliskości, zrozumienia i harmonii! Szczegóły i zapisy znajdziesz na naszej platformie edukacyjnej.

Obejrzyj bezpłatną lekcję kursu: https://fbn.edu.pl/dogadac-sie-w-malzenstwie/

Sprawdź inne nasze kursy o komunikacji:

• Nowe szkolenie: „Jak rozmawiać ze sztuczną inteligencją” na fbn.edu.pl
• Prosto i po polsku. Nowy kurs online o języku polskim na fbn.edu.pl

O projekcie

Platforma powstała w ramach projektu "Wzmocnienie potencjału szkoleniowego Fundacji Bona Notitia poprzez rozwój usług szkoleniowych na platformie online".

Na ten cel udało nam się pozyskać dofinansowanie w wysokości 190.000 złotych z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z programu "Odporność oraz Rozwój Ekonomii Społecznej i Przedsiębiorczości Społecznej" na lata 2022-2025. Program jest częścią Krajowego Planu Odbudowy.

Czym jest platforma szkoleniowa fbn.edu.pl?

Platforma szkoleniowa Fundacji Bona Notitia to nowoczesne narzędzie edukacyjne stworzone z myślą o poprawie komunikacji – zarówno między ludźmi, jak i z nowoczesnymi technologiami, takimi jak sztuczna inteligencja.

Rodzaj szkoleń i kursów

Platforma oferuje szeroki wybór kursów online, skierowanych do różnych grup odbiorców.

Bez względu na to, czy jesteś osobą prywatną, przedstawicielem organizacji, czy przedsiębiorcą, znajdziesz tu materiały dopasowane do Twoich potrzeb.

Głównym motywem przewodnim wszystkich szkoleń jest komunikacja – kluczowy element w życiu zawodowym i prywatnym.

Kursy obejmują zarówno tematy związane z relacjami międzyludzkimi, jak i skuteczne wykorzystywanie narzędzi sztucznej inteligencji w codziennej pracy i komunikacji.

Jakie szkolenia z komunikacji znajdziesz na fbn.edu.pl?

Dogadać się w małżeństwie

Ten kurs jest przeznaczony dla osób, które chcą lepiej rozumieć swoje emocje oraz mówić o swoich potrzebach. Uczestnicy nauczą się również, jak nazywać przemoc słowną, rozumieć źródła kłótni i zmieniać sposób komunikacji w relacji małżeńskiej.

• Kurs prowadzi: dr Agnieszka Kozak - psychoterapeutka, trenerka empatycznej komunikacji.
• Strona kursu: Dogadać się w małżeństwie.

Prosto i po polsku

Kurs jest przeznaczony dla osób, które chcą mówić i pisać poprawnie po polsku, skutecznie komunikować się, osiągać zamierzone cele oraz być lepiej rozumianymi i cenionymi przez otoczenie.

• Kurs prowadzi: prof dr hab. Paweł Nowak - komunikolog i językoznawca, dyrektor Centrum Badań Komunikacji Publicznej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, członek Rady Języka Polskiego.
• Strona kursu: Prosto i po polsku.

Jak rozmawiać ze sztuczną inteligencją?

Kurs jest przeznaczony dla osób, które chcą zrozumieć rozwój wirtualnych asystentów i nauczyć się efektywnie komunikować z AI. Uczestnicy poznają, jak wykorzystać AI do różnych celów, tworzyć teksty i obrazy, a także identyfikować potencjalne zagrożenia.

• Kurs prowadzi: Rafał Garbacz - ekspert i wizjoner, dla którego sztuczna inteligencja stanowi filar nie tylko nowoczesnego biznesu, ale przede wszystkim rewolucji w zarządzaniu zasobami ludzkimi. Ze swoim zespołem wprowadzał AI i interfejsy konwersacyjne ponad 5 lat temu, jak mówi: “zanim to było modne”.
• Strona kursu: Jak rozmawiać ze sztuczną inteligencją?

Co wyróżnia platformę?

W erze cyfrowej każdego dnia jesteśmy zalewani olbrzymią ilością danych – podobno aż 74 gigabajty trafiają do nas każdego dnia, co oznacza, że w tydzień wypełniamy cały dysk przeciętnego komputera. 

Jednak ile z tych informacji naprawdę zostaje w naszej pamięci, a co najważniejsze – jaką mają wartość?

Fundacja Bona Notitia stworzyła tę platformę z jasnym celem: pomóc ludziom lepiej się rozumieć.

Każdy materiał dostępny na platformie odzwierciedla wiarę w to, że komunikacja jest fundamentem dobrych relacji, a wzajemne zrozumienie i okazywanie uwagi to wartości, na które każdy z nas zasługuje.

• Każdy kurs składa się z krótkich, łatwo przyswajalnych lekcji wideo z dobrym dźwiękiem i jakością obrazu.
• Dodatkowo kursy posiadają materiały dodatkowe w postaci checklist, workbooków czy innych materiałów dodatkowych, które można pobrać na swoje urządzenie (telefon, komputer, tablet).
• Certyfikat - za każdy ukończony kurs otrzymujesz certyfikat, który możesz np. wykorzystać w pracy.
• Do kursów możesz wracać w dowolnym momencie - wystarczy, że zalogujesz się na swoje konto użytkownika na telefonie lub komputerze.
• Szybkie i wygodne płatności PayU - nowoczesna i bezpieczna bramka płatności, która pozwala kupić nasze szkolenie w wygodny dla Ciebie sposób.
• Bezpłatna lekcja - szanujemy Twoje pieniądze, dlatego każdy kurs posiada jedną bezpłatną lekcję. Dostęp do niej otrzymujesz po założeniu konta użytkownika w platformie. Nie musisz nic kupować, żeby zyskać dostęp do platformy.

Uniwersalność i wartość

Materiały dostępne na platformie dotyczą różnych dziedzin, ale ich wspólnym mianownikiem jest przekonanie, że lepsza komunikacja prowadzi do budowania silniejszych więzi – zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym.

Platforma Fundacji Bona Notitia to nie tylko baza wiedzy, ale przede wszystkim przestrzeń do rozwijania umiejętności, które są niezbędne w dynamicznie zmieniającym się świecie.

O projekcie

Platforma powstała w ramach projektu "Wzmocnienie potencjału szkoleniowego Fundacji Bona Notitia poprzez rozwój usług szkoleniowych na platformie online".

Na ten cel udało nam się pozyskać dofinansowanie w wysokości 190.000 złotych z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z programu "Odporność oraz Rozwój Ekonomii Społecznej i Przedsiębiorczości Społecznej" na lata 2022-2025. Program jest częścią Krajowego Planu Odbudowy.

Po ustaleniu założeń i zaprojektowaniu środowiska rozpoczęliśmy etap współpracy z ekspertami i ekspertkami, osobami specjalizującymi się w swoich zagadnieniach, którzy będą przygotowywać merytoryczne szkolenia, które znajdą się na naszej platformie.

Obserwujcie nasze media społecznościowe, by być na bieżąco z postępami.

Planowany start Platformy: wrzesień 2024.

Uczestnicy konferencji będą mieli okazję zdobyć praktyczne umiejętności w motywacji pracowników, efektywnej komunikacji oraz wykorzystaniu nowoczesnych technologii.

W programie przewidziane są wystąpienia ekspertów, takich jak m.in. dr Paweł Fortuna, Maja Gojtowska czy Piotr Wojciechowski. 

Warsztaty tematyczne obejmą szeroki wachlarz tematów - od nowoczesnych strategii onboardingu po zarządzanie zespołami rozproszonymi i wykorzystanie AI w HR. Uczestnicy do wyboru będą mieli 4 ścieżki tematyczne: AI, Liderzy, Teamy i Ludzie. Każdy będzie mógł wziąć udział w kilku warsztatach.

Konferencja stanowi doskonałą okazję do networkingu (który wspomoże nie kto inny jak sam Grzegorz Turniak), wymiany doświadczeń oraz poszerzenia wiedzy o najnowsze trendy i praktyki w branży. Organizatorzy przygotowali również szereg atrakcyjnych pakietów sponsorskich, które umożliwiają promocję marki i nawiązanie cennych kontaktów biznesowych.

Nie przegap tej wyjątkowej szansy na rozwój i zarezerwuj swoje miejsce już dziś!

Więcej informacji, aktualny program oraz bilety na stronie Bootcamp HR & Leadership.

Celem projektu jest wzmocnienie potencjału Fundacji poprzez wprowadzenie usług szkoleniowych na dedykowanej platformie online. 

Zakończenie projektu jest przewidziane na koniec listopada 2024.  

Dodatkowo z pewnością ucieszy Cię też fakt, że szkolenie dostępne jest z dofinansowaniem nawet do 80%!

Dla kogo?

Właściciele oraz pracownicy odpowiedzialni za motywowanie, delegowanie i rozwój samodzielności pracowników.

Kiedy i gdzie odbędzie się szkolenie?

8 kwietnia 2024, Elbląski Park Technologiczny, ul. Stanisława Sulimy 1.

Szkolenie stacjonarne | 7 godzin.

Co zyskasz?

• Nauczysz się skutecznie motywować swoich pracowników i budować ich zaangażowanie.
• Poznasz tajniki efektywnego delegowania zadań i egzekwowania ich realizacji.
• Odkryjesz potęgę zarządzania sytuacyjnego w rozwoju samodzielności i odpowiedzialności zespołu.
• Dowiesz się, jak stosować najnowsze metody zarządzania, takie jak instruktaż, trening i coaching.

Kto poprowadzi szkolenie?

Viktoriya Trudnowska - doświadczony trener biznesu, coach i psycholog z wieloletnim doświadczeniem w zarządzaniu zespołami.

Zarządzała zespołami sprzedażowymi (Kierownik działu Sprzedaży i Logistyki, Specjalista ds. Eksportu), otwierała i zarządzała oddziałem polskiej Spółki na Ukrainie i negocjowała warunki umów wdrożeniowych dla korporacji Comarch.

Od 12 lat prowadzi szkolenia w ramach własnej działalności gospodarczej (ponad 7000 h szkoleniowych), jest autorem programów coachingowych i rozwojowych. Wykłada na Uniwersytecie Gdańskim (coaching dla menedżerów) i SWPS w Warszawie (warsztaty na 5m roku studiów dziennych - psychologia biznesu).

Prowadzi strategiczne warsztaty rozwojowe dla wyższej kadry zarządzającej. Specjalizuje się w szkoleniach z kompetencji liderskich i usprawnienia efektywności działania ludzi i organizacji.

Program szkolenia:

Moduł 1: Motywowanie i jego wpływ na zaangażowanie mojego zespołu:

• Współczesna definicja motywacji i jej znaczenie w zarządzaniu.
• Metody i techniki motywowania.
• Rodzaje motywacji: wewnętrzna i zewnętrzna.
• Motywowanie do osiągania celów.

Moduł 2: Delegowanie i egzekwowanie zadań jako podstawowa funkcja menedżera:

• Delegowanie i jego rola w motywowaniu podwładnych.
• Proces delegowania zadań.
• Przeszkody w delegowaniu i strategie ich przezwyciężania.
• Radzenie sobie, gdy pracownik przerzuca odpowiedzialność
• Zapowiedź kontroli zadań a realizacja planu
• Istota sankcji i sposoby ich stosowania – bank sankcji.
• Dyscyplinowanie w realności zawodowej uczestników.

Moduł 3: Zarządzanie Sytuacyjne - rozwój samodzielności i odpowiedzialności pracowników:

• Istota zarządzania sytuacyjnego według metodologii K. Blancharda.
• Rozwijanie samodzielności, odpowiedzialności i zaangażowania pracowników.
• Stopniowe zwiększanie odpowiedzialności i umiejętności nowych członków zespołu
• Dodatkowe metody zarządzania managera: instruktaż, trening, coaching.

Zapisz się już dziś i zrób pierwszy krok do prawdziwej zmiany!

Szczegóły i rejestracja: https://uslugirozwojowe.parp.gov.pl/wyszukiwarka/uslugi/podglad?id=2068459 

Uwaga! Dofinansowanie do 80%

Szkolenie kwalifikuje się do dofinansowania nawet do 80% wartości. Więcej szczegółów na ten temat dostępnych pod adresem e-mail: szkolenia@bonanotitia.org oraz telefonicznie: (+48) 733 533 686.

Sprawdź pozostałe szkolenia:

• Akcja Komunikacja - O efektywnej komunikacji w zespole i jej przełożeniu na przeciwdziałanie wypaleniu pracowników oraz wzrost ich zaangażowania
• Employer Branding - jak budować wizerunek firmy dla właścicieli oraz pracowników obecnych i przyszłych
• Zarządzanie wielopokoleniowym zespołem
• Konstruktywne rozwiązywanie trudnych sytuacji: strategie dla Menedżerów

Co zyskasz?

• Umiejętności radzenia sobie z emocjami - stres, złość, frustracja? Żaden problem! Nauczysz się panować nad emocjami i podejmować racjonalne decyzje.
• Asertywną komunikację - mów "nie" bez wyrzutów sumienia, klarownie komunikuj swoje oczekiwania i buduj zdrowe relacje w zespole.
• Techniki zarządzania konfliktem - pożegnaj się z dysfunkcyjnymi konfliktami i naucz się je przekształcać w siłę napędową Twojego zespołu.

Dla kogo?

Szkolenie skierowane jest do właścicieli firm i menedżerowów, którzy chcą:

• Budować zaangażowanie i motywację w zespole
• Skutecznie rozwiązywać konflikty
• Wzmocnić swoje umiejętności komunikacyjne
• Zwiększyć efektywność zarządzania

Termin i miejsce szkolenia

15 kwietnia 2024 w godz. 8:00 - 15:30.

Elbląski Park Technologiczny, ul. Stanisława Sulimy 1.

Co obejmuje program szkolenia?

Szkolenie składa się z 3 modułów, z których każdy obejmuje kilka tematów:

Moduł 1. Inteligencja emocjonalna w praktyce - radzenie sobie w trudnych sytuacjach menedżerskich

• Zrozumienie charakterystyki trudnych sytuacji menadżerskich
• Strategie radzenia sobie z trudnościami na poziomie menedżerskim
• Emocje pozytywne i negatywne w podejmowaniu decyzji
• Świadomość wpływu emocji na proces podejmowania decyzji
• Techniki zarządzania emocjami w celu podejmowania racjonalnych decyzji
• Wpływ stopnia podjęcia odpowiedzialności na efektywność zarządzania

Moduł 2. Asertywność - jako technika skutecznej komunikacji

• Zarządzanie oczekiwaniami poprzez klarowną komunikację i uczciwe dialogi
  • Odmowa szefowska: techniki asertywne w odmawianiu
  • Przedstawienie niepopularnych decyzji z asertywnością i skutecznością
  • Reagowanie na krytykę i zarządzanie oczekiwaniami członków zespołu
  • Konstruktywne przeprowadzenie rozmów korygujących i dyscyplinujących

Moduł 3. Zarządzanie konfliktem w zespole

• Rozróżnienie między konfliktem funkcyjnym a dysfunkcyjnym
  • Wpływ konfliktu na zespół, a nieskuteczne reakcje menadżera
  • Rola lidera jako mediatora w rozwiązywaniu konfliktów i technika prowadzenia rozmowy, zwiększającej odpowiedzialność stron konfliktu

Kto prowadzi szkolenie?

Szkolenie poprowadzi Viktoriya Trudnowska - doświadczony trener biznesu, coach i psycholog z wieloletnim doświadczeniem w zarządzaniu zespołami.

Zarządzała zespołami sprzedażowymi (Kierownik działu Sprzedaży i Logistyki, Specjalista ds. Eksportu), otwierała i zarządzała oddziałem polskiej Spółki na Ukrainie i negocjowała warunki umów wdrożeniowych dla korporacji Comarch.

Od 12 lat prowadzi szkolenia w ramach własnej działalności gospodarczej (ponad 7000 h szkoleniowych), jest autorem programów coachingowych i rozwojowych. Wykłada na Uniwersytecie Gdańskim (coaching dla menedżerów) i SWPS w Warszawie (warsztaty na 5m roku studiów dziennych - psychologia biznesu).

Prowadzi strategiczne warsztaty rozwojowe dla wyższej kadry zarządzającej. Specjalizuje się w szkoleniach z kompetencji liderskich i usprawnienia efektywności działania ludzi i organizacji.

Jestem zainteresowany! Gdzie mogę się zapisać?

Szczegóły i rejestracja: https://uslugirozwojowe.parp.gov.pl/wyszukiwarka/uslugi/podglad?id=2068468

Uwaga! Dofinansowanie do 80%

Szkolenie kwalifikuje się do dofinansowania nawet do 80% wartości. Więcej szczegółów na ten temat dostępnych pod adresem e-mail: szkolenia@bonanotitia.org oraz telefonicznie: (+48) 733 533 686.

Inwestuj w swój rozwój i stań się menedżerem, który z uśmiechem na ustach rozwiązuje nawet najtrudniejsze sytuacje!

Sprawdź pozostałe szkolenia:

• Akcja Komunikacja - O efektywnej komunikacji w zespole i jej przełożeniu na przeciwdziałanie wypaleniu pracowników oraz wzrost ich zaangażowania
• Employer Branding - jak budować wizerunek firmy dla właścicieli oraz pracowników obecnych i przyszłych
• Zarządzanie wielopokoleniowym zespołem
• Zarządzanie Efektywnością: motywowanie, delegowanie i rozwój samodzielności pracowników

Szkolenie przygotowuje do samodzielnego budowania zespołów opartych na różnorodności i inkluzywności - z nastawieniem na osiąganie celów biznesowych z poszanowaniem potrzeb i docenieniem wkładu poszczególnych, różnorodnych pracowników.

Kto może wziąć udział w szkoleniu?

Właściciele, liderzy zespołów, rekruterzy oraz pracownicy szczególnie ważni z punktu widzenia dobrego funkcjonowania zespołów i sprawnej współpracy.

Program szkolenia

W trakcie szkolenia poruszane będą następujące zagadnienia:

• Charakterystyka pokoleń na rynku pracy.
• Dyskusja i omówienie case-ów z życia - autorefleksja, jak pokoleniowość wpływa na nasze nastawienie.
• Efektywne techniki komunikacji dostosowane do różnych pokoleń.
• Przykłady dobrej i złej komunikacji.
• Jakie wartości są ważne dla Silversów, Boomerów, X, Y i Zetek? 
• Czego potrzebują  od lidera przedstawiciele poszczególnych pokoleń.
• Motywowanie pracowników z różnych pokoleń. Ćwiczenia praktyczne i symulacje związane z omawianymi tematami. Budowanie ścieżki doświadczenia pracownika dla poszczególnych pokoleń. Grupowa analiza przypadków i dyskusje.

Szczegółowy harmonogram dostępny jest na stronie szkolenia w Bazie Usług Rozwojowych: https://uslugirozwojowe.parp.gov.pl/wyszukiwarka/uslugi/podglad?id=2094677 

Kto prowadzi szkolenie?

Agnieszka Karłowicz

Przez finanse do produkcji. Zarządzała dużymi działami obsługowo-sprzedażowymi w modelu rozproszonym (od 20 do ponad 500 osób w kilku lokalizacjach). Posiada ogromne doświadczenie operacyjne jako dyrektor HR: w startupie, firmach produkcyjnych oraz dystrybucyjnych. Trener, mentor, asesor w procesach assessment i development center.

Od kilku lat prowadzi własną działalność szkoleniowo-doradczą specjalizującą się w tematyce komunikacji biznesowej, współpracy i rozwoju kompetencji interpersonalnych. Współpracuje na stałe w kilkoma dużymi podmiotami prowadząc projekty rozwojowe dla kadry menadżerskiej, wspierając Zarządy i doradzając w procesach rekrutacyjnych.

Ukończyła studia magisterskie na wydziale humanistycznym KUL.

Odbyła kursy i szkolenia z zakresu:

• 7 nawyków skutecznego działania Franklin Covey
• Podstawowe umiejętności menedżerskie
• Efektywna komunikacja w pracy menadżera
• Trzy role menedżera: jak zarządzać wynikami zespołu
• Rola kierowników liniowych w skutecznej rekrutacji pracowników
• Współczesne podejście do marketingu i marki pracodawcy - Social Media Now
• Budowanie strategii marki
• Przekonujący język w Employer Branding
• Train The Trainer - skuteczny trener

Termin i miejsce szkolenia

Szkolenie odbędzie się w trybie stacjonarnym 24 kwietnia 2024 r.

Czas trwania: 7 godz.

Termin szkolenia: 24.04.2024

Miejsce: stacjonarnie, Elbląg.

Zapisy: https://uslugirozwojowe.parp.gov.pl/wyszukiwarka/uslugi/podglad?id=2094677 

Dofinansowanie szkolenia do 80%

Szkolenie kwalifikuje się do dofinansowania nawet do 80% wartości. Poziom dofinansowania zależy od kilku czynników, takich jak m.in. zatrudnienie, rodzaj prowadzonej działalności etc.

Jeśli chcesz, możemy udzielić więcej szczegółów na ten temat. Skontaktuj się z nami mailowo pod adresem e-mail: szkolenia@bonanotitia.org lub telefonicznie telefonicznie: (+48) 733 533 686.

Udzielimy szczegółowych wyjaśnień i odpowiemy na każde Twoje pytanie!

Sprawdź pozostałe szkolenia stacjonarne w Elblągu:

• Akcja Komunikacja - O efektywnej komunikacji w zespole i jej przełożeniu na przeciwdziałanie wypaleniu pracowników oraz wzrost ich zaangażowania
• Employer Branding - jak budować wizerunek firmy dla właścicieli oraz pracowników obecnych i przyszłych
• Konstruktywne rozwiązywanie trudnych sytuacji: strategie dla Menedżerów
• Zarządzanie Efektywnością: motywowanie, delegowanie i rozwój samodzielności pracowników

Cel szkolenia

Szkolenie dedykowane jest właścicielom firm oraz pracownikom odpowiedzialnym za budowanie wizerunku firmy (Public Relations, marketing).

Szkolenie przygotowuje do umiejętności wyboru najbardziej optymalnych dla firmy sposobów wykorzystania poszczególnych narzędzi Social Media oraz do budowania zaangażowania pracowników organizacji w proces tworzenia wizerunku firmy.

Program szkolenia

Szkolenie będzie podzielone na następujące moduły:

• Moduł I: Czy i jaki wizerunek firmy, - czy opłaca się malować trawę na zielono?
• Moduł II: Klient wewnętrzny, klient zewnętrzny, pracownik obecny i przyszły - o relacji i racji. Ścieżki doświadczeń pracownika.
• Moduł III: Planowanie budowania wizerunku w oparciu o narzędzia

W ramach modułów dowiesz się m.in.:

• Wizerunek firmy. Jak się go tworzy, czemu służy i czy się opłaca?
• Klientocentryzm – klient w centrum procesów firmy to klucz do pozytywnego wizerunku
• Czy istnieje doświadczenie klienta bez doświadczenia pracownika?
• Komunikowanie wizerunku w oparciu o kanały i obecne trendy: social media – Linkedin, Youtube, Facebook, Instagram – przegląd możliwości content marketingu i video marketingu.

Szczegółowy harmonogram i program szkolenia dostępny pod linkiem: https://uslugirozwojowe.parp.gov.pl/wyszukiwarka/uslugi/podglad?id=2061784. 

Kto prowadzi szkolenie?

Agnieszka Karłowicz

Przez finanse do produkcji. Zarządzała dużymi działami obsługowo-sprzedażowymi w modelu rozproszonym (od 20 do ponad 500 osób w kilku lokalizacjach). Posiada ogromne doświadczenie operacyjne jako dyrektor HR: w startupie, firmach produkcyjnych oraz dystrybucyjnych. Trener, mentor, asesor w procesach assessment i development center.

Od kilku lat prowadzi własną działalność szkoleniowo-doradczą specjalizującą się w tematyce komunikacji biznesowej, współpracy i rozwoju kompetencji interpersonalnych. Współpracuje na stałe w kilkoma dużymi podmiotami prowadząc projekty rozwojowe dla kadry menadżerskiej, wspierając Zarządy i doradzając w procesach rekrutacyjnych.

Ukończyła studia magisterskie na wydziale humanistycznym KUL.

Odbyła kursy i szkolenia z zakresu:

• 7 nawyków skutecznego działania Franklin Covey
• Podstawowe umiejętności menedżerskie
• Efektywna komunikacja w pracy menadżera
• Trzy role menedżera: jak zarządzać wynikami zespołu
• Rola kierowników liniowych w skutecznej rekrutacji pracowników
• Współczesne podejście do marketingu i marki pracodawcy - Social Media Now
• Budowanie strategii marki
• Przekonujący język w Employer Branding
• Train The Trainer - skuteczny trener

Termin i miejsce

Czas trwania: 7 godz.

Termin szkolenia: 11.03.2024

Miejsce: stacjonarnie, Elbląg.

Zapisy i więcej informacji: https://uslugirozwojowe.parp.gov.pl/wyszukiwarka/uslugi/podglad?id=2061784 

Możliwość dofinansowania szkolenia do 80%

Szkolenie kwalifikuje się do dofinansowania nawet do 80% wartości. Poziom dofinansowania zależy od kilku czynników, takich jak m.in. zatrudnienie, rodzaj prowadzonej działalności etc.

Jeśli chcesz, możemy udzielić więcej szczegółów na ten temat. Skontaktuj się z nami mailowo pod adresem e-mail: szkolenia@bonanotitia.org lub telefonicznie telefonicznie: (+48) 733 533 686.

Udzielimy szczegółowych wyjaśnień i odpowiemy na każde Twoje pytanie!

Pozostałe szkolenia:

• Zarządzanie wielopokoleniowym zespołem
• Akcja Komunikacja - O efektywnej komunikacji w zespole i jej przełożeniu na przeciwdziałanie wypaleniu pracowników oraz wzrost ich zaangażowania
• Konstruktywne rozwiązywanie trudnych sytuacji: strategie dla Menedżerów
• Zarządzanie Efektywnością: motywowanie, delegowanie i rozwój samodzielności pracowników

Szkolenie dedykowane jest właścicielom firm, liderom zespołów oraz pracownikom szczególnie ważnym z punktu widzenia komunikacji wewnętrznej w firmie (pracownicy odpowiedzialni za skuteczną realizację zadań). Celem szkolenia jest wzrost zaangażowania pracowników oraz skuteczne przeciwdziałanie wypaleniu, mające bezpośredni wpływ na mierzalne wyniki firmy.

Czego dowiesz się na szkoleniu? Program

Szkolenie zorientowane jest naukę skutecznych technik komunikacji. Uczestnicy dowiedzą się, skąd biorą się nieporozumienia i konflikty w zespole i jak temu zaradzić.

Szkolenie będzie podzielone na 3 moduły:

• Moduł I: Czy mówiąc w jednym języku mówimy w tych samych językach?
• Moduł II: Kto czego potrzebuje i kiedy się najlepiej czuje?
• Moduł III: Feedback i inne brzydkie słowa - czyli jak przekazywać informację zwrotną na co dzień a nie od święta.

W ramach zajęć dowiesz się m.in.

• Co to jest zaangażowanie i jak je mierzyć?
• Jak stres wpływa na sprawną komunikację oraz jak unikać spirali konfliktu?
• Dlaczego tradycyjna forma feedbacku przestaje działać i jakie są skuteczniejsze metody?
• Rola liderów jako kluczowego elementu kształtującego komunikację i kulturę organizacji.

Szczegółowy program wraz z harmonogramem znajduje się na stronie szkolenia w Bazie Usług Rozwojowych: https://uslugirozwojowe.parp.gov.pl/wyszukiwarka/uslugi/podglad?id=2111818

Kto prowadzi szkolenie?

Agnieszka Karłowicz

Przez finanse do produkcji. Zarządzała dużymi działami obsługowo-sprzedażowymi w modelu rozproszonym (od 20 do ponad 500 osób w kilku lokalizacjach). Posiada ogromne doświadczenie operacyjne jako dyrektor HR: w startupie, firmach produkcyjnych oraz dystrybucyjnych. Trener, mentor, asesor w procesach assessment i development center.

Od kilku lat prowadzi własną działalność szkoleniowo-doradczą specjalizującą się w tematyce komunikacji biznesowej, współpracy i rozwoju kompetencji interpersonalnych. Współpracuje na stałe w kilkoma dużymi podmiotami prowadząc projekty rozwojowe dla kadry menadżerskiej, wspierając Zarządy i doradzając w procesach rekrutacyjnych.

Ukończyła studia magisterskie na wydziale humanistycznym KUL.

Odbyła kursy i szkolenia z zakresu:

• 7 nawyków skutecznego działania Franklin Covey
• Podstawowe umiejętności menedżerskie
• Efektywna komunikacja w pracy menadżera
• Trzy role menedżera: jak zarządzać wynikami zespołu
• Rola kierowników liniowych w skutecznej rekrutacji pracowników
• Współczesne podejście do marketingu i marki pracodawcy - Social Media Now
• Budowanie strategii marki
• Przekonujący język w Employer Branding
• Train The Trainer - skuteczny trener

Kiedy i gdzie odbędzie się szkolenie?

Czas trwania: 14 godz. (2 dni, od 9:00 do 16:30 każdego dnia).

Termin szkolenia: 25.04.2024 do 26.04.2024.

Miejsce: stacjonarnie, Elbląg.

Gdzie mogę się zapisać na szkolenie?

Zapisy i więcej informacji: https://uslugirozwojowe.parp.gov.pl/wyszukiwarka/uslugi/podglad?id=2111818

Jak uzyskać dofinansowanie do szkolenia?

Szkolenie kwalifikuje się do dofinansowania nawet do 80% wartości. Poziom dofinansowania zależy od kilku czynników, takich jak m.in. zatrudnienie, rodzaj prowadzonej działalności etc.

Jeśli chcesz, możemy udzielić więcej szczegółów na ten temat. Skontaktuj się z nami mailowo pod adresem e-mail: szkolenia@bonanotitia.org lub telefonicznie telefonicznie: (+48) 733 533 686.

Udzielimy szczegółowych wyjaśnień i odpowiemy na każde Twoje pytanie!

Dołącz do nas, aby zdobyć praktyczne umiejętności w zakresie efektywnej komunikacji i wpłynąć pozytywnie na rozwój Twojego zespołu oraz wyniki firmy.

Zobacz też inne szkolenia stacjonarne w Elblągu:

• Employer Branding - jak budować wizerunek firmy dla właścicieli oraz pracowników obecnych i przyszłych
• Zarządzanie wielopokoleniowym zespołem
• Konstruktywne rozwiązywanie trudnych sytuacji: strategie dla Menedżerów
• Zarządzanie Efektywnością: motywowanie, delegowanie i rozwój samodzielności pracowników

Akademia HR to nowoczesny projekt szkoleniowy, który powstał w odpowiedzi na dynamiczne zmiany na rynku pracy.

Kto może się ubiegać o dotację?

• przedsiębiorcy,
• zespoły i pracownicy HR,
• MŚP,
• duże firmy.

Dofinansowanie nie obejmuje jednoosobowych działalności gospodarczych.

Na co możesz przeznaczyć dofinansowanie?

W ramach Akademii HR mogą być rozwijane nowe umiejętności pracowników i pracodawców w zakresie:
 

Kompetencje profesjonalne:

• Zarządzanie pracą zdalną i hybrydową
• Wdrażanie nowych modeli i form organizacji pracy
• Budowanie środowiska pracy dla osób ze szczególnymi potrzebami funkcjonalnymi
• Zarządzanie wiekiem i współpracą międzypokoleniową
• Zarządzanie różnorodnością i wielokulturowością w organizacji
• Umiejętność wdrożenia zasady równości szans, niedyskryminacji i transparentności
• Wykorzystanie procesów migracyjnych w wewnątrzorganizacyjnej polityce HR
• Zrównoważone zarządzanie potencjałem pracowników – zgodnie z nowymi wyzwaniami rynku pracy

Cyfryzacja/wykorzystanie technologii:

• Digital – wykorzystanie narzędzi i systemów informatycznych (ICT) w obszarze HR
• Analityka w procesach HR w kontekście zmian rynku pracy,
• Zarządzanie procesami technologicznego wsparcia pracy

Orientacja biznesowa i strategiczna:

• Przygotowanie organizacji do wyzwań rynku pracy,
• Zarządzanie zmianami wynikającymi z przeobrażeń na rynku pracy
• Orientacja w biznesie i uwarunkowaniach społeczno-kulturowych

Średni koszt wsparcia na pracownika firmy to 15 649,45 zł. 

Maksymalna kwota dofinansowania jeszcze nie została oficjalnie podana, ale jeśli interesuje Cię ten temat - napisz do nas na adres: fundacja@bonanotitia.org. 

Skontaktujemy się z Tobą, gdy tylko poznamy więcej szczegółów!

Pierwszy webinar odbędzie się 4 lipca 2023 r. o godzinie 18:00 i potrwa około 2h. ZAPISZ SIĘ JUŻ TERAZ: https://webinary.motecznik.pl/

Partnerami warsztatów realizowanych w ramach projektu są Gminna Biblioteka Publiczna w Jabłonnie im. Władysława Taczanowskiego oraz Lokalna Grupa Działania Krasnystaw PLUS - u nich warsztaty kolejno 5 i 6 lipca! Zaglądajcie na ich strony

Zajęcia poprowadzi dr Agata Świdzińska, adiunkt dydaktyczny na Wydziale Pedagogiki i Psychologii UMCS w Lublinie. Pedagog, coach, trener kompetencji międzykulturowych i obywatelskich.
 “Motecznik lubelski - agrarne koło roku” program animacyjno-edukacyjny. Lalki Motanki jako element lokalnego i regionalnego dziedzictwa kulturowego Polski Wschodniej, realizowany w ramach programu EtnoPolska. Edycja 2023 Narodowego Centrum Kultury.

Zapraszamy też na stronę www projektu: https://www.motecznik.pl/

Zapraszamy Cię do Szkoły Społecznej Uważności - kursu tworzenia opowieści, który pomoże Ci rozwinąć wyobraźnię, udoskonalić warsztat twórczy oraz wzmocni Twoje mocne strony w komunikacji. Naszą mentorką jest Katarzyna Michalak - utalentowana i utytułowana Reporterka Radiowa. Tworzenia reporterskiej opowieści będziesz uczyć się od Laureatki Prix Italia, Złotego Mikrofonu, Grand Press oraz Prix Marulić. 

Kurs składa się z ośmiu modułów.

W każdym znajdziesz:

1. Przygotowany przez mentora tekst z dawką potrzebnej wiedzy

2. Film, który poszerza omawiane zagadnienie

3.Proponowane ćwiczenia (w załączniku, gotowe do pobrania)

4. Inspiracje lekturowe

5. Przykładowy scenariusz zajęć (w załączniku, gotowy do pobrania)

Masz nielimitowany i nieodpłatny dostęp do wszystkich materiałów. Możesz pracować indywidualnie lub przeprowadzić warsztat w grupie. Przykładowy scenariusz zajęć prezentuje, jak wyobrażamy sobie wcielanie głównej idei Szkoły Społecznej Uważności – łączenia pracy twórczej z rozwojem kompetencji społecznych, niezbędnych w pracy zawodowej.
Pamiętaj jednak, że materiały stworzone przez nas i nagrania są chronione prawami autorskimi. Używając ich, powinieneś pamiętać o kontekście ich stworzenia czyli zgodnie z ideą SSU, do promowania postaw obywatelskich i doskonalenia umiejętności w duchu szacunku, empatii i zrozumienia.

Jak się przygotować?
 

1. Zarezerwuj czas – uważność wymaga spokoju i niespieszności.

2. Bądź dla siebie najważniejszym celem – wzbogacasz się z każdą nową informacją i z każdą przeczytaną lekturą.

3. Nie wywieraj na sobie presji, ale jeśli chcesz stworzyć opowieść, nie rezygnuj. Szukaj życzliwych recenzentów, którzy pomogą Ci pokonać bariery i rozwijać wątki, a przede wszystkim zachęcą do pracy.

4. Notuj i nagrywaj. Dobre pomysły przychodzą nagle, ale jak ich nie utrwalisz, możesz już do nich nie wrócić.

5. Wyciągaj własne wnioski – nasze materiały to nie wyrocznia, to wskazówki. Przygotowane dla Ciebie z serca i z doświadczenia. Masz jednak prawo do własnych opinii, wniosków, sposobów działania. Jak chcesz – podziel się z nami swoimi spostrzeżeniami. Rozwijajmy ten projekt wspólnie.

6. Wysłuchaj wybranych przez siebie reportaży radiowych. Możesz ich szukać na stronie Polskiego Radia, Polskiego Radia Lublin, a także w serwisach streamingowych. W naszym kursie Katarzyna Michalak odwołuje się do trzech utworów: Dzień taty, Studnia i Mijając Ewę. 

Szkoła Społecznej Uważności - kompetencje dziennikarskie kluczem do sukcesu w zawodowym starcie to pomysł realizowany na Wydziale Politologii i Dziennikarstwa UMCS, który pozyskał finansowanie w ramach konkursu Mikro innowacje – makro korzyści. Projekt był realizowany przez Lubelską Fundację Rozwoju partnerstwie z Miejskim Urzędem Pracy w Lublinie, a współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w latach 2018-2022. Wierzymy, że tworzenie opowieści reporterskiej rozwija nie tylko kompetencje medialne, ale także pomaga w kształtowaniu empatii, uczy postawy dialogu i wzajemnego szacunku. Dlatego oprócz materiałów związanych z reportażem, znajdziesz tu wskazówki, jak wykorzystywać nabyte umiejętności w swoim miejscu pracy. Dzięki Fundacji Bona Notitia projekt stał się częścią Akademii 4 media. Zapraszamy do korzystania z materiałów i publikowania wyników swoich prac twórczych. 

Zdjęcie: Kacper Kmieć

• Konwencja gatunkowa i sytuacja komunikacyjna
• Reportaż jako gatunek
• Film "Mistrzowie reportażu"
• Kompetencje reportera
• Film "Kompetencje reportera"
• Najważniejsza umiejętność

Reportaż to jeden z gatunków dziennikarskich, ale także artystycznych. Co to znaczy, że jest gatunkiem i dlaczego ma podwójną naturę?

Do rozpoczęcia przygody z reportażem zaprasza Magdalena Piechota.

1. Konwencja gatunkowa i sytuacja komunikacyjna

Konwencja gatunkowa to odpowiedź na sytuację komunikacyjną, która wymusza konkretny typ wypowiedzi (pisanej lub mówionej) lub prowokuje do niego.

Sytuacja komunikacyjna to nic innego jak okoliczności, w których dochodzi do porozumienia.

Opisują ją pytania: kto, do kogo, w jakich warunkach, po co i co mówi. Chcąc zrealizować cele, nadawca wybiera taką konwencję gatunkową, która będzie odpowiednia i skuteczna w konkretnej sytuacji.

W zwykłych codziennych sytuacjach wybieramy gatunek wypowiedzi niemal instynktownie, „obsługujemy” nasze potrzeby z łatwością tym większą, im więcej razy to zrobiliśmy. Szybko uczymy się, jak zareagować w sytuacji czyichś urodzin (konwencja życzeń), jak w trakcie rodzinnego obiadu (pochwały smaku potraw i towarzyska pogawędka), a jak w sytuacji wizyty u lekarza (opis dolegliwości) czy w urzędzie (podanie o coś lub zgłoszenie czegoś).

W oficjalnych sytuacjach komunikowania publicznego przykładamy dużo większą wagę do wyboru gatunku i jakości realizacji, ponieważ podlegamy ocenie dużo większej grupy odbiorców i liczymy się z konsekwencjami tego, jak zostaniemy odebrani.

Konwencja gatunkowa oznacza zatem zarazem w miarę utrwaloną i rozpoznawalną formę wypowiedzi, którą wchłaniamy w trakcie kontaktów społecznych, jak język (Michaił Bachtin w Estetyce twórczości słownej zauważył, że: Gatunki mowy są nam dane w taki sam nieomal sposób, jak język ojczysty, którego używamy bez trudności również przed teoretycznym opanowaniem gramatyki. Teoretycznie możemy w ogóle nie wiedzieć o ich istnieniu, w praktyce stosujemy je zręcznie i pewnie).

Gatunki to społeczne narzędzie do komunikowania się, czyli nie tylko wymiany informacji, ale także porozumienia. Posługujemy się gatunkami wyrazistymi, dającymi się dość łatwo opisać, jak na przykład szkolna rozprawka, prośba o spotkanie czy wiadomość dziennikarska, a także takimi, które nie są aż tak jednoznaczne, na przykład wyznaniem, listem czy reportażem. Tam, gdzie do pragmatycznych (czyli użytkowych), konkretnych celów dołączają mniej jednoznaczne intencje, pojawiają się gatunki, które „nieoczywiste”, ale za to dają nieporównanie szersze możliwości wyrazu.

Pamiętaj! Rozpoznanie konwencji komunikacyjnej i dostosowanie się do niej to warunki skutecznej komunikacji. Wybierając się na przykład na rozmowę kwalifikacyjną, zapoznaj się z oczekiwaniami rekruterów wobec kandydatów, a także z kulturą organizacyjną firmy, do której aplikujesz. Pamiętaj jednak, że nawet jeśli firma zapewnia przyjazną, rodzinną i swobodną atmosferę pracy, rozmowa kwalifikacyjna to spotkanie oficjalne i wymaga od Ciebie profesjonalnego podejścia.

2. Reportaż jako gatunek

Reportaż to właśnie taki nieoczywisty, niejednoznaczny, otwarty gatunek.
Pojawił się z potrzeby pogłębionej opowieści. Dziennikarze informacyjni starają się odpowiedzieć przede wszystkim na pytania „kto, co, gdzie, kiedy”, a jeśli to możliwe, także na „jak i dlaczego”.
Reporterzy odwracają ten porządek – gdy jest już oczywiste, „kto, co, gdzie, kiedy”, skupiają się przede wszystkim na pytaniach „jak i dlaczego”, a efekty ich pracy pojawiają się po miesiącach, a nawet latach od konkretnych wydarzeń, o ile owe wydarzenia mogą być wciąż ważne i interesujące dla odbiorców.

Reportaż w Polsce ukształtował się na dobre w dwudziestoleciu międzywojennym. W odrodzonym po 123 latach zaborów kraju prasa, a potem radio, były źródłem informacji i rozrywki, ale także miejscem ważnych pytań i ważnych odpowiedzi: jaka ma być nowa Polska, jak mamy traktować siebie i innych, kim jesteśmy „my”, a kim „oni”, jak wygląda świat poza granicami, jakie wartości przyjmujemy za wspólne, a jakie nas dzielą, i wielu innych. O aktualnych problemach, ważnych zjawiskach i naturze Polaków pisał Ksawery Pruszyński w tomie Podróż po Polsce, a także Melchior Wańkowicz w tomie Na tropie Smętka, uważanym za najlepszy reportaż międzywojnia.

W czasach PRL reportaż przyjmował różne postaci, bywał instrumentem polityki, bywał też rodzajem schronienia dla wrażliwych i sposobem na zakamuflowane poruszanie tematów, których tak naprawdę nie wolno było poruszać. Skoncentrowanie na problemach jednostek pozwalało na nieoczywistą krytykę systemu i odwracało uwagę cenzury. Warto wskazać tu jako dobre przykłady „małego realizmu”: Spokojne niedzielne popołudnie Hanny Krall czy Małgorzaty Szejnert My, właściciele Teksasu.

Współcześnie, w czasach dominacji rozrywki i potoku informacyjnego w mediach, reportaż jest enklawą spraw ważnych i poważnych, chwilą na zatrzymanie i namysł, a także sposobem na ukazywanie tych stron rzeczywistości, które umykają w trakcie pobieżnego oglądu, a są bardzo ważne dla pojedynczych osób lub grup.

Struktura reportażu

Reportaż, jak każdy inny gatunek, można próbować opisać czy też wyobrazić sobie, poprzez cztery najważniejsze elementy:
1. jego konstrukcję,
2.przeznaczenie,
3.wizję tematu
4.styl wypowiedzi.

Reportaż użytkowy

Odmiany reportażu, które zaczęły się kształtować już w dwudziestoleciu, wyniknęły przede wszystkim z jego przeznaczenia.
Jeśli celem reportażu jest przede wszystkim oddanie głosu poszkodowanym czy krzywdzonym, czyli naświetlenie konkretnej sprawy i w ten sposób uczynienie jej na tyle publiczną, aby można było oczekiwać, że przyniesie to realny skutek w postaci zmiany na lepsze, to mamy do czynienia z reportażem UŻYTKOWYM.

Ta konwencja gatunkowa jest używana do doraźnych, ważnych społecznie celów. To przede wszystkim tzw. reportaż interwencyjny, w którym od wyszukanej, wycyzelowanej formy ważniejsza jest treść. Ten rodzaj reportażu znajdziesz w gazecie np. „Duży Format” w „Gazecie Wyborczej”, a w telewizji w programach interwencyjnych „Magazyn Ekspresu Reporterów” TVP oraz „Uwaga” TVN.

Reportaż artystyczny

Jeśli reporter podejmuje się opowieści o problemie, który nie ma szansy na jakiekolwiek szybkie rozwiązanie, ale jest ważny i da się przedstawić jako uniwersalny dla ludzkiej kondycji, to mamy do czynienia z reportażem ARTYSTYCZNYM.
Jego forma jest oryginalna, autorska, a skutki długofalowe, bo nie traci na aktualności. Jest ekranem wyświetlającym złożoność swoich czasów. Przyjmuje postać literatury faktu, dokumentu filmowego, radiowego feature (słuchowisko dokumentalne, akustyczny „film”), opowieści w obrazach (fotostory), a dzięki technologii także multimedialnej kompozycji w sieci.

Jak każdy podział, ten także jest schematyczny i tak naprawdę zakreśla jedynie pole, w ramach którego poruszają się dziennikarze i szerzej twórcy, którzy postanawiają wypełnić treścią kolejną realizację gatunku.

Realizacje reportażu

Realizacje zależą, oprócz intencji nadawców, od medium, dla którego są przygotowywane. Podstawowe współczesne postaci gatunku ze względu na zastosowane środki (słowo, dźwięk, obraz, montaż):
• reportaż prasowy,
• książkowy,
• radiowy/dźwiękowy,
• telewizyjny/filmowy,
• multimedialny,
• fotoreportaż.

Czy praca reportera jest wyjątkowa?

Czym różni się praca dziennikarza newsowego od pracy reportera? Można powiedzieć, że przede wszystkim czasem, jaki jest niezbędny do stworzenia jej efektu, a następnie czynnościami, które ten czas wypełnią.

Etapy tworzenia reportażu:
– wybór tematu
– zebranie materiałów
– selekcja zebranych materiałów
– komponowanie całości.

3.Kompetencje reportera – Twoje korzyści

Na każdym z etapów można rozwinąć inne umiejętności i talenty:

– na etapie wyboru tematu przełamujemy stereotypowe myślenie, otwieramy się na inność i nieoczywistość świata i ludzi wokół nas, uczymy się wybierać to, co naprawdę nas interesuje i o czym mamy coś ważnego i ciekawego do opowiedzenia; rozwijamy empatię i uważność

– w trakcie zbierania materiałów nadal rozwijamy ciekawość świata, cierpliwość, dociekliwość, wrażliwość zmysłów, szacunek dla informatorów, skrupulatność w gromadzeniu danych i pomysły na ich porządkowanie; uczymy się nawiązywania relacji, zadawania pytań, aktywnego słuchania

– przystępując do selekcji zebranych materiałów trenujemy decyzyjność, umiejętność hierarchizowania, kryteria myślenia o świecie i jego kategoryzowania bez uprzedzeń i typizowania, kształtujemy kompetencje komunikacyjne na poziomie intencji wypowiedzi;

– komponując całość opowieści kształtujemy umiejętność opowiadania, rozwijamy język i sprawność w stosowaniu narzędzi opowieści, takich jak odniesienia, skojarzenia, aluzje, a także montaż, ćwiczymy też warsztat językowy.

4. Odpowiedzialność – kompetencja fundamentalna

Być może najważniejszą umiejętnością, jakiej uczy reportaż, jest odpowiedzialność: za podjęte zobowiązanie, za jakość jego wykonania, za bohaterów i za wymowę opowieści o nich.
Odpowiedzialność wiąże się z wypełnianiem przez nas obowiązków zawodowych. Czasem jest określona w umowie, kiedy nie wywiążemy się z zadań, ponosimy konsekwencje finansowe lub prawne. Dlatego przed rozpoczęciem pracy trzeba dokładnie czytać dokumenty, o wszelkie niejasności dopytywać pracodawcę, a zmiany w warunkach zatrudnienia wprowadzać do umowy jeszcze przed jej podpisaniem.

Odpowiedzialność jednak spoczywa na nas także wówczas, gdy nie grożą nam żadne kary. To moralne zobowiązanie, które podejmujemy wobec pracodawcy, współpracowników, klientów firmy.
Wyobraź sobie konsekwencje, jakie mogłyby wyniknąć z pracy nieodpowiedzialnego reportera: takiego, który nie sprawdza faktów, wierzy tylko jednej stronie, kieruje się sympatią lub antypatią do wybranej postaci, chce przy okazji zrealizować własne interesy, ubarwia relację, żeby reportaż był wyrazisty.
Taki reporter straciłby wiarygodność. Ale największe konsekwencje po-nieśliby bohaterowie, których historię potraktowałby instrumentalnie. Piszą o tym Mariusz Szczygieł i Wojciech Tochman – reporter dowiaduje się różnych rzeczy i poznaje rozmaite sekrety bohaterów, ale zawsze waży w sumieniu, co może, a czego wręcz nie powinien ujawniać.

Reportaż uczy myślenia o innych z szacunkiem i troską, dlatego podejmując decyzje zawodowe, warto zastanowić się nad kwestią odpowiedzialności – jak moje decyzje wpłyną na otoczenie i kto poniesie ich konsekwencje? Co się stanie jak nie dotrzymam terminu, czy nie zmarnuję wysiłku całego zespołu? Kto przyjdzie na moje miejsce, jeśli nagle postanowię rzucić pracę? Co się stanie z klientem, gdy sprzedam mu niepełnowartościowy produkt?

Odpowiedzialność często wiąże się z trudnymi wyborami, ale jest fundamentem w dobrze wykonywanej pracy zawodowej.

Inspiracje lekturowe:
R. Kapuściński, Podróże z Herodotem, dowolne wydanie – pomoże Ci poznać drogę, jaką szedł jeden z najwybitniejszych światowych reporterów, mistrz dla wielu następców.
R. Kapuściński, To nie jest zawód dla cyników, Warszawa 2016 – przeczytaj wykłady, w których Kapuściński zastanawia się, po co i dla kogo jest repor-taż.
K. Wolny-Zmorzyński, Reportaż – jak go napisać?, Warszawa 2004 – opraco-wanie pomoże Ci uporządkować wiedzę o gatunku.
A. Wójcińska, Reporterzy bez fikcji. Rozmowy z polskimi reporterami, Woło-wiec 2011 – ciekawe i pouczające rozmowy w wybitnymi twórcami.
A. Wójcińska, Perspektywa mrówki. Rozmowy z reporterami świata, Wołowiec 2015 – równie ciekawe i pouczające rozmowy z reporterami prezentującymi różne podejścia do swojej pracy.

Zdjęcie: półka marzenie w Domu Słów w Lublinie

Jak znaleźć temat?

Poszukiwanie tematu reportażu to sprawa bardzo indywidualna. Niektóre historie są z nami od dawna i tylko czekają na swój moment, a inne rodzą się w wyniku wielu poszukiwań. Niektóre przychodzą same i każą się opisać, a są i takie, które chowają się przed reporterem i trzeba włożyć dużo wysiłku, aby je odkryć.
Historie leżą na ulicy, to często powtarzane zdanie na różnych kursach twórczego pisania. Często powtarzane, nie oznacza nieprawdziwe czy mniej wartościowe.
Jako twórcy jesteśmy otoczeni przez niesamowite opowieści, ale musimy trenować uważność, aby je dostrzegać i doceniać.

Dostrzec i zrozumieć

Reportaż rodzi się z potrzeby ZROZUMIENIA: człowieka, wydarzenia, procesu. Ta potrzeba musi być na wskroś osobista. Zajmowanie się tematem z góry narzuconym (np. przez szefa redakcji) nie wróży sukcesu…
Reportaż wymaga zaangażowania i ciekawości, ale zanim zrodzi się w Tobie potrzeba znalezienia odpowiedzi na nurtujące pytania, trzeba umieć je zauważyć i zadać.
To, co nazywamy literackością reportażu, jest kształtem, fabułą ujrzaną przez reportera, wydobytą z faktów, z dramatyzmem ich narastania, wyodrębnionym z rzeczywistości, z opowiadań i dokumentów – pisał klasyk reportażu Krzysztof Kąkolewski.

Choć reporterski fach kojarzy się z podróżowaniem, tematów naszych opowieści nie musimy szukać daleko. Ciekawe historie dzieją się tuż obok: w naszym mieście, w sąsiedztwie, w rodzinie.
Ważne jest jednak to, aby reportaż zmuszał do myślenia. Nie tyle dawał odpowiedzi, co stawiał pytania.
Próbę znalezienia odpowiedzi pozostawiamy odbiorcy, tym samym wywołując refleksję.

Wybitny autor reportaży Mariusz Szczygieł mówił: Reportaż jest o tym, o czym jest, i o czymś jeszcze.

5 podstawowych pytań reportera

Przystępując do pracy nad zbieraniem materiału warto odpowiedzieć sobie na pięć podstawowych pytań:

1. Dlaczego chcę opowiedzieć tę historię?

2. Co jest w niej ważne dla mnie?

3. Dlaczego inni powinni ją poznać?

4. Do jakich przemyśleń natury ogólnej może ona skłonić odbiorców?

5. Gdzie mogę zdobyć ważne informacje, kto może mi ich udzielić, w jaki sposób udokumentować historię (czy są świadkowie, dokumenty, wspomnienia, miejsca, które należy odwiedzić itp.)?

Cechy dobrego tematu

Temat reportażu powinien być interesujący, zaskakujący.
Musi przykuwać uwagę. Potrafi to zdziałać temat dotychczas nieporuszany lub temat znany, ale opowiedziany w całkiem nowy sposób, sugerujący nową interpretację.

Na pewno możemy wyróżnić tematy zawsze atrakcyjne (wg belgijskiego reportażysty Edwina Brysa):
1) nowe, oryginalne, niepublikowane, nieznane;

2) relacje naocznych świadków, świadectwa, ujawnienie nowych faktów;

3) miejsca zwykle niedostępne dla przeciętnego obywatela;

4) wyjątkowe osobowości;

5) gorące newsy;

6) przygoda.

Ale dobry temat to nie wszystko; on nie jest gwarancją sukcesu; bo sukces zależy nie tyle od tego O CZYM, ale JAK coś opowiemy, a jeszcze wcześniej – czy wydobędziemy wewnętrzną dynamikę tematu, czyli KONTRAST.

Konflikt w opowieści

Sednem każdego tematu powinno być NAPIĘCIE, KONTRAST, ŚCIERANIE SIĘ PRZECIWSTAWNYCH SIŁ.
Pamiętacie z dzieciństwa swoje ulubione bajki? A dziś, które filmy oglądacie najchętniej?
Zapewne te, w których bohater walczy z przeciwnościami. To nie musi być wyłącznie osobowy przeciwnik.
Owo napięcie może występować pomiędzy: przeszłością a teraźniejszością, pragnieniem a niemocą, marzeniem a rzeczywistością, jednostką a społeczeństwem, tradycją a nowoczesnością, dramatem a humorem etc.
Znalezienie owego napięcia w temacie, którym chcemy się zająć, gwarantuje większą dynamikę i siłę oddziaływania reportażu.

Aktant model

Narzędziem przydatnym do badania potencjału naszego tematu może być tzw. AKTANT MODEL.

Główny aktant – podmiot ma wolę wykonania działania. Wolą podmiotu jest jakiś obiekt. W staraniach podmiotu o uzyskanie obiektu ma on pomocnika i przeciwnika.

W miejsce PODMIOTU wpisujemy imię głównego bohatera opowieści (może nim być człowiek, miejsce, idea). OBIEKT – to cel działania, sytuacja, do której bohater dąży – spróbujmy ją nazwać. Zastanówmy się też, co sprzyja (POMOCNICY), a co przeszkadza (PRZECIWNICY) w osiągnięciu przez nasze-go bohatera celu.

Jeśli potrafimy nazwać działające w świecie przedstawionym przeciwstawne siły, oznacza to, że natrafiliśmy na DOBRY TEMAT.

Dobrze, gdyby nasz reportaż wychodził od jednostkowego zdarzenia i zdążał ku uniwersaliom, dotykał generalnej prawdy o życiu.
Dzięki temu z opowieścią utożsami się znacznie więcej osób. Nawet, gdy przedstawiasz losy osoby wyjątkowej i niezwykłej, pamiętaj, żeby zawsze zastanowić się, co sprawiło, że ta historia wydała Ci się aż tak pociągająca.
Na przykład; opowieść o małej romskiej żebraczce; jest zarazem – opowieścią o stosunku Polaków do Romów; o romskim prawe zwyczajowym i jego konsekwencjach, ale także o możliwości wyboru drogi życiowej, czy wpływie wychowania na nasze postawy.

Na koniec mały test, mający na celu sprawdzenie, czy masz potencjał, by zostać dobrym opowiadaczem. Które cechy opisują Ciebie?

Cechy reportażysty:

1. Ciekawość świata i potrzeba opowiadania o nim:
– zdarza Ci się usłyszeć np. w autobusie dialog, który Cię zaciekawi i potrafisz rozmyślać, jak skończyła się czyjaś historia;
– a może przeszukujesz internet, gdy natrafisz na fascynujący wątek, np. w oglądanym serialu;
– dzwonisz do przyjaciela, aby opowiedzieć o tym, co Cię właśnie spotkało;
– masz oko do detali, zauważasz drobiazgi, które nie pasują do całości?

2. Wrażliwość, empatia, ciepło:
– wzruszasz się na filmie lub w trakcie lektury. Nie musisz od razu płakać, ale czujesz, że historia poruszyła Twoje serce;
– Nie przechodzisz obojętnie obok potrzebujących, zastanawiasz się, w jaki sposób możesz pomóc;
– znajomi dzwonią do Ciebie po pomoc, radę, spotkanie i mówią, że na Ciebie można liczyć w trudnych sytuacjach?
– a może zdarzyło Ci się zareagować w sytuacji cudzej krzywdy?

3. Doświadczanie sobą:
– zapamiętujesz smaki i zapachy ze swoich podróży;
– opisując jakieś miejsce odwołujesz się do wszystkich zmysłów;
– pamiętasz emocje, towarzyszące różnym doświadczeniom;
– zwracasz uwagę na szczegóły, pamiętasz często więcej niż inni?

4. Rzetelność:
– mówisz prawdę, nawet jak nie jest korzystna dla Ciebie;
– dotrzymujesz terminów, szanujesz cudzy czas;
– starasz się jak najlepiej wywiązywać ze swoich obowiązków;
– nie wierzysz we wszystko, ale wszystko sprawdzasz, najlepiej dwa razy?

5. Cierpliwość:
– nie obrażasz się, gdy ktoś nie ma czasu się spotkać;
– potrafisz spędzić klika godzin, aby znaleźć właściwe źródło informacji;
– nie zniechęcasz się przy pierwszej porażce;
– potrafisz słuchać o cudzych problemach, bez skupiania się na własnych?

6. Odwaga:
– zdarza Ci się zagaić rozmowę z obcą osobą, bo wydała Ci się interesująca?
– potrafisz poprosić o spotkanie kogoś, kto pełni ważną funkcję społeczną?
– potrafisz mówić prawdę, nawet jak jest niewygodna dla Ciebie lub dla Twojego otoczenia?
– potrafisz odmawiać?

7. Zmysł estetyczny w odbieraniu świata:
– zdarzyło Ci się zachwycić usłyszaną melodią, czyimś pięknym głosem lub muzyką płynącą z otoczenia?
– potrafisz dostrzec w tłumie, coś pięknego, oryginalnego lub wzruszającego?
– czy potrafisz zatrzymać się w biegu i zrobić zdjęcie pejzażu, kwiatu, obiektu, bo Cię zachwycił?
– Ważne jest dla Ciebie estetyczne wyrażanie siebie, przez ubiór, przez makijaż lub przez aranżację przestrzeni? Dostrzegasz taką dbałość u innych osób?

Inspiracje lekturowe

M. Kaziów, Artystyczny reportaż radiowy. Reporter: autor i reżyser, „Kontrasty” nr 3, s.37. – tu m.in. o roli autora reportażu, naznaczeniu dzieła jego osobowością i emocjami;

„Silny motyw zawsze towarzyszy dobrze opowiedzianej historii.” – mówi w pasjonującym wykładzie scenarzysta znanych filmów animowanych Andrew Stanton. Wysłuchaj wystąpienia na ted talks lub wykorzystaj podany link:
 

Zajrzyj także do poradników creative writing Katarzyna Bonda, Maszyna do pisania. Kurs kreatywnego pisania , Wydawnictwo Muza, 2015.

Dwight V. Swain, Warsztat pisarza. Jak pisać, żeby publikować?, Wydawnictwo Pasja Pisania, 2015.

Zdjęcie: Zofia Borzdyńska

• Smog akustyczny
• Świadome słuchanie
• Słuchanie a rozumienie
• Dźwięki i emocje
• Reportaż radiowy jako film audialny
• Co zrobić, żeby nas słuchano
• Rozmowa a słuchanie

Smog akustyczny

Wyobraźmy sobie, że stoimy w centrum dużego miasta, w godzinach szczytu. Zamykamy oczy i słuchamy. Dochodzące do nas dźwięki możemy określić jednym słowem: hałas.
Wydaje się, że, na co dzień mamy do czynienia z nadmiarem dźwięków.
Istnieje nawet fachowe określenie: „smog akustyczny”, które mówi o sumie dźwięków płynących z otoczenia i dekoncentrujących nas. Jesteśmy zalani powodzią odgłosów, dlatego przestajemy wyodrębniać te najważniejsze, a dla nas istotne.
Obecnie słuchanie kojarzy się z pewnym wysiłkiem. Spędzając większość czasu przed ekranami naszych laptopów, smartphonów bądź telewizorów poznajemy świat głównie dzięki komunikatom wizualnym. Słuchanie, a w zasadzie jego brak, często bywa też barierą w relacjach z bliskimi.
Można się założyć, że każdy z nas spotkał się z komunikatem, „bo ty mnie nie słuchasz”, który przecież wyraża potrzebę bycia słyszanym i rozumianym.

Świadome słuchanie

Brytyjski ekspert od dźwięku Julian Treasure zwraca uwagę na fakt, że jako cywilizacja tracimy umiejętność świadomego słuchania.
Zapamiętujemy tylko 25 procent tego, co usłyszymy:

Sztuka konwersacji jest zastępowana, według mnie niebezpiecznie, przez osobiste nadawanie. Stajemy się mniej czuli. Media muszą wykrzykiwać nagłówkami, aby przyciągnąć naszą uwagę. To oznacza, że trudniej nam skupić się na ciszy, na subtelności, na prostocie.

A zatem, zakres cywilizacyjnych zmian dotyczących słuchania przekłada się na duchowe i emocjonalne życie człowieka.

Słuchanie a rozumienie

Dlaczego jest to groźne?

Ponieważ słuchanie jest kluczem do pojmowania. Świadome słuchanie zawsze tworzy zrozumienie.
A bez zrozumienia nie da się zbudować bliskiej relacji z drugim człowiekiem.
Dawno, dawno temu (przed wynalezieniem alfabetu fonetycznego) człowiek żył w świecie kultury mówionej, której struktura była pochodną dominującego zmysłu słuchu. Słuch – w przeciwieństwie do zimnego i neutralnego wzroku – jest wrażliwy, wyczulony, „włączający” i daje oparcie wspólnocie, dzięki której wszyscy członkowie grupy żyli w harmonii.

Amerykański badacz Walter Ong stwierdza:

Słuchając, jesteśmy w centrum świata, patrząc, sytuujemy się na jego kra-wędzi (…). Wzrok to zmysł rozdzielający na elementy, podczas gdy słuch to zmysł jednoczący.

Dźwięki i emocje

Warto także uświadomić sobie fakt, że emocje wywołane przez dźwięki są o wiele silniejsze i trwalsze niż te dostarczone przez obrazy.

Amerykański psycholog Anthony Storr w swojej książce Music and the Mind zauważa, że istnieje o wiele ściślejsza zależność między słyszeniem a pobudzeniem emocjonalnym, niż między patrzeniem a pobudzeniem emocjonalnym (emotional arousal) .

Badacz jako przykład podaje „instytucję” tapera powołaną w epoce kina niemego. Twórcy pierwszych dzieł filmowych bardzo szybko zorientowali się, że filmowe klatki wyświetlane w ciszy nie powodują u widzów wystarczającego pobudzenia emocjonalnego.
Dopiero muzyka grana na pianinie przez tapera miała wzmacniać emocjonalne oddziaływanie obrazu.
Związek dźwięku z emocjami uświadomimy sobie, porównując uczucia towarzyszące oglądaniu fotografii zranionego zwierzęcia z wrażeniem, jakie wywołuje dźwięk jego skowytu.
Storr zastanawia się, czy przyczyną tak ścisłego związku słyszenia z emocjami nie jest czasem fakt, że
u początków życia człowieka jest słyszenie właśnie.
Zmysł słuchu jest pierwszym zmysłem, który komunikuje nienarodzonemu jeszcze dziecku istnienie świata poza łonem matki.

Reportaż radiowy jako film audialny

A co zrobić, żeby to nas słuchano?

I znów, obok „CO” ważne jest „JAK”.

CO – to treść naszych wypowiedzi, która powinna być wynikiem:

– szczerości

– autentyczności (bycia sobą)

– uczciwości

– życzliwości

JAK – to sposób posługiwania się głosem

Julian Treasure: Ludzki głos: instrument, którego używa każdy. Jest to najpotężniejszy dźwięk na świecie, jedyny, który może rozpocząć wojnę lub powiedzieć „Kocham cię”.

Świadome operowanie głosem

Aby świadomiej posługiwać się tym instrumentem, należy zwrócić uwagę na takie elementy jak:

– wysokość głosu – niski głos utożsamiany jest z autorytetem, obniżenie głosu dodaje wypowiedzi głębi;

– tembr – lubimy „ciepłe” głosy; łagodne, a nie szorstkie;

– prozodia – akcent, rytm, melodia – unikajmy mówienia jednym tonem; monotonia brzmieniowa zabije nawet najciekawszy przekaz;

– tempo – zwykle podekscytowani, mówimy szybko; kiedy chcemy podkreślić wagę wypowiadanych słów, zwalniamy. Uwaga! Nie bójmy się ciszy. Podarujmy ją naszemu rozmówcy, jako czas na refleksję.

– głośność – duża – oznacza pobudzenie emocjonalne; mała – zwykle oznacza niepewność, nieśmiałość. Trzymajmy się środka

Słuchając innych, pamiętajmy, że zwykle po kilku sekundach ciszy, padają te najważniejsze słowa…

Warto bardzo mocno zaakcentować znaczenie ciszy: od złowrogiej, przez nieufną, pełną obaw itp., po niemą zachwytem. Cisza mówi więcej niż słowa i wymaga uważności, bo jest jednoczesnym słuchaniem i mówieniem.

Rozmowa a słuchanie

Zdjęcie: Joanna Jędrzejewska

• Patrzeć znaczy widzieć?
• Pierwsze wrażenie
• Widzenie i relacje
• Widzenie a emocje
• Diagnoza emocji
• Techniki przedstawiania świata w reportażu

Opracowały: Magdalena Piechota, Elżbieta Pawlak-Hejno

Patrzeć znaczy widzieć?

Zmysł wzroku pozwala na wchłanianie potężnych ilości informacji w ułamku sekundy.

W dziennikarstwie powstało nawet powiedzenie, że dobre zdjęcie mówi więcej niż tysiąc słów. Czy wciąż tak jest?
Żyjemy w kulturze audiowizualnej, obrazy otaczają nas, a czasem wręcz atakują nie tylko przez media, ale także w miejskiej przestrzeni czy w czasie podróży (reklamy, szyldy, plakaty, bilbordy).

Czy wciąż umiemy nie tylko patrzeć, ale i widzieć?

Spotykając drugiego człowieka, w ciągu pierwszych sekund oceniamy go, nie zawsze świadomie, przede wszystkim po tym, jak wygląda. Nasze umysły potrzebują szybkiego zaszufladkowania, bo to daje spokój poznawczy.
Młody, bardzo krótko obcięty mężczyzna w sportowym stroju, starsza kobieta w rozczłapanych butach i szarym palcie, dziewczyna w wyciągniętym swetrze, okularach i bez makijażu…
Szybko następuje przyporządkowanie każdej z tych postaci do kategorii osób. Ktoś jest niebezpieczny, ktoś biedny, ktoś jest typowym nerdem, na pewno pełnym kompleksów.
Kategoryzujemy i stereotypizujemy w ten sposób, bo korzystamy z podstawowego systemu skojarzeń, nie wnikając w jedyność i niepowtarzalność człowieka, którego widzimy. To raczej wizualne rozpoznawanie niż widzenie.

Pierwsze wrażenie

Towarzyszy świadomość wywierania pierwszego wrażenia. Pamiętamy o tym przede wszystkim w sytuacjach dla nas szczególnych. Na przykład w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej, staramy się wypaść jak najlepiej, aby przyszły pracodawca chciał właśnie z nami współpracować. Myślimy o odpowiednim stroju, czytamy informacje na temat przyszłej firmy, trenujemy argumenty przemawiające na naszą korzyść, korzystając z licznych poradników w sieci.

Czy jednak na co dzień towarzyszy Ci świadomość, że ludziom wystarczy kilka, kilkanaście sekund, aby wyrobić sobie zdanie na Twój temat?
Twój przypadkowy strój, zamyślenie, niekontrolowany nawyk, mogą stać się podstawą do zaszufladkowania Cię w jakiejś kategorii? Z patrzenia na innych wyciągamy rozmaite wnioski, nie tylko o przynależności do jakiejś kategorii, ale także o kondycji życiowej, inteligencji, poglądach, zainteresowaniach.
Nasze procesy poznawcze są od nas niezależne, nie wpłyniesz to, że Twój mózg po 30 sekundach będzie mieć pierwszą opinię o nowo poznanej osobie, ale świadomość tego procesu, może być pierwszym krokiem do wprowadzenia zmiany w relacjach interpersonalnych.

Widzenie i relacje

Pamięć, że to, co Ty myślisz o innych, odnosi się także do tego, co inni myślą o Tobie, ułatwi Ci walkę z stereotypami oraz poszerzy horyzonty poznawcze.

Uważne patrzenie zaprasza do przełamania rutyny w odbieraniu świata poprzez zmysł wzroku.

Jak bardzo zmysł wzroku wpływa na nasze wybory ilustrują liczne doświadczenia kulinarne. Estetyka niektórych dań skłania do zrobienia im fotografii, a innych do tego, że odmawiamy poczęstunku. Znasz takie domowe przysmaki, które są wyśmienite, ale na talerzu wyglądają zupełnie nieapetycznie? A może próbowałeś smakołyku, który wyglądał dziwnie i nietypowo, a smakował jak coś, co znasz od dawna?
Te proste skojarzenia pomogą nam zrozumieć, że nasze oczy dostarczają nam pierwszej informacji, ale żeby móc przekonać się, czy jest ona prawdziwa, musimy otwierać się na głębsze poznanie. Podobnie jest z ludźmi, których spotykamy. Niektórzy nie zachęcą nas swoim wyglądem do relacji, ale słuchanie, rozmowa, jakość spędzonego czasu sprawią, że zyskamy przyjaciół.

W wielu zawodach poleganie na pierwszym wrażeniu też może być mylące. Za przykład niech posłuży dzień z życia sprzedawcy, który walczy o prowizję.
Nasza znajoma, kiedy ma zły humor biega lub kupuje biżuterię. Traf chciał, że jednego dnia potrzebowała zrobić te dwie rzeczy jednocześnie. W ramach treningu pobiegła ścieżką rowerową do galerii. Sprzedawczyni w sklepie jubilerskim, szybko otaksowała wzrokiem jej sportowy strój i zmierzwione włosy. Nie poświęciła jej czasu, wybierając w pierwszej kolejności parę, która oglądała pierścionki zaręczynowe. Koleżanka znużona czekaniem i obojętnością, poszła do innego jubilera, gdzie kupiła bransoletkę za jedyne 8000 zł. Kiedy wychodziła z galerii, usłyszała jak para oglądająca pierścionki skomentowała fakt, że ich koleżanka znacznie zawyżyła cenę swojego, żeby się popisać. Poleganie na pierwszym wrażeniu, zupełnie nie opłacało się sprzedawczyni, prawda?

Ostatnim, bardzo ważnym elementem relacji jest KONTAKT WZROKOWY. Pamiętaj, że patrzenie w oczy świadczy o uczciwości intencji, pomaga nam skoncentrować się na odbiorcy, wyraża szacunek. Jednak zbyt długi, nieprzerwany kontakt wzrokowy budzi w nas niepokój i poczucie dyskomfortu. W trakcie rozmów nawiązuj kontakt wzrokowy z odbiorcą, ale dawaj mu także chwile wytchnienia. Poćwicz z bliską osobą patrzenie w oczy, to najprostsze na świecie ćwiczenie jest niezwykle użyteczne.

Widzenie a emocje

W uważnym wiedzeniu mogą przeszkadzać nasze emocje: Pojawiają się w wyniku kontaktu z otaczającym światem i kształtują reakcje wobec niego (DZIAŁANIE). Emocje są środkiem pozwalającym przełożyć zdarzenia zewnętrzne na język osobistych znaczeń: ROZUMIENIE, WARTOŚCIOWANIE.

W psychologii istnieje wiele teorii porządkujących wiedzę o emocjach. Proponujemy Ci zapoznanie z podstawami teorii Roberta Plutchika:

Źródło: P. G. Zimbardo, Psychologia i życie, Warszawa 1999.

A. osiem podstawowych emocji rozwiniętych ewolucyjnie,

B. są wrodzone i warunkują zachowania adaptacyjne (przetrwanie),

C. emocje podstawowe łącząc się tworzą emocje złożone,

D. kombinacje połączeń emocji odpowiedzialne są za konkretne przeżycia,

E. diady to mieszaniny dwóch podstawowych emocji.

Wykonaj proste ćwiczenie, które pomogą Ci lepiej zrozumieć wpływ patrzenia na emocje.

Podziel emocje na te, które w Twojej opinii mogą służyć uważnej percepcji rzeczywistości, oraz na te, które zaburzają nasze widzenie.

W jakim stanie emocjonalnym najlepiej podejmować decyzje, a kiedy należy się wstrzymać z działaniem?

Jakie frazeologizmy, metafory, powiedzenia, przysłowia odnoszą się w języku do tych emocji? Jak najczęściej są wyrażane?

Wyobraź sobie, że wracasz wieczorem do domu, a na Twojej ulicy jest pusto. Nagle dostrzegasz postać w kapturze pod swoją klatką. Zastanów się, jaka byłaby Twoja reakcja pod wpływem różnych emocji. Jak można zinterpretować sytuację pod wpływem tego, co czujemy?

Te ćwiczenia pomogą Ci także w budowaniu Twojej opowieści. O ile łatwiej nam zrozumieć drugą osobę, gdy wyobrażamy sobie jak mogła się poczuć. Łatwiej jest też wpisać emocje w tekst, gdy potrafimy dobrze zdiagnozować bodźce.

Diagnoza emocji

Ważną umiejętnością reportera jest diagnozowanie emocji: własnych, aby poszukiwać ich źródeł w podejmowanym temacie, cudzych, aby oddać je w opowiadanej historii. Co pomaga Ci w rozpoznawaniu emocji? Paul Ekaman zapoczątkował badania nad ekspresją mimiczno-ruchową i wyróżnił strach, złość, smutek, radość, wstręt, zaskoczenie, jako emocje podstawowe. Czy możesz zrobić minę wyrażającą wybraną emocję?

Wzrok reportera

Ostatni punkt reporterskiego patrzenia wiąże się ze zmysłową obecnością i angażowaniem wzroku w uważne patrzenie i dostrzeganie. Dla reportera umiejętność wyszukiwania nieoczywistych detali oraz elementów charakterystycznych jest niezwykle przydatna w opisach, wizualizacjach, przenoszeniu odbiorców na miejsce wydarzeń. Podczas spotkania ze studentami na Wydziale Politologii Mariusz Szczygieł opowiadał o zdjęciu w ramce, które dostrzegł w domu swojego bohatera. To zdjęcie nie tylko ułatwiło mu nawiązanie relacji z rozmówcą, ale także odkryło inny wymiar opowieści.

W ramach ćwiczenia uważności wybierzcie w grupie wspólny przedmiot. Powinien być na tyle duży, aby mógł być swobodnie widziany przez grupę. Warto ustawić przedmiot w ten sposób, aby każdy z uczestników widział go z innej perspektywy. Niech każdy skupi się w spokoju i w ciszy na przedmiocie, a po chwili opowie, jak widzi przedmiot, co w nim dostrzega. Popatrz na przedmiot, tak jak widzisz jakbyś widział go po raz pierwszy w życiu i postaraj się przedstawić wszystko, co się da zobaczyć.

Patrzenie z różnych perspektyw

Stań przy drzwiach w swoim pokoju lub w innym wybranym miejscu. Postaraj się odnotować wszystko co widzisz. Następnie zmień miejsce (może być środek pomieszczenia) i ponownie opisz co widzisz. Przejdź na drugi koniec pokoju, i uchwyć różnicę, między pierwszym opisem a ostatnim. A teraz wczuj się w emocje: jakie uczucia towarzyszyłby gościowi, który wchodzi frontowymi drzwiami, a co mógłby poczuć złodziej wdzierający się przez okno?

Inspiracje:
Roland Barthes, Światło obrazu. Uwagi o fotografii, Warszawa 1996.

Paul Ekman, Emocje ujawnione, Warszawa 2012.

Patrzenie i widzenie w kontekstach kulturoznawczych, red. J. Dziewit, M. Kołodziej, A. Pisarek, Katowice 2016.

Mark Leary, Wywieranie wrażenia na innych. O sztuce autoprezentacji, Gdańsk 2007 – książka nie jest poradnikiem, ale podręcznikiem omawiającym zagadnienia z zakresu autoprezentacji, wyjaśnia mechanizmy kreowania i dekodowania wizerunku.

Zdjęcie: Zofia Borzdyńska
Warto zaznaczyć, że umiejętność zobaczenia rzeźby w chaosie części i stalowych odpadków, to także wielka sztuka uważności.

• Spotkanie - podstawa relacji
• Jak wejść w interakcję z Rozmówcą?
• Warunki dobrego spotkania
• Jak zadawać pytania
• Spotkanie z bohaterem

Opracowała: Katarzyna Michalak

Spotkanie – podstawa relacji

Reportaż rodzi się z sytuacji spotkania – pisał w Podróżach z Herodotem Ryszard Kapuściński.
W czasach, gdy nowe technologie pozwalają na błyskawiczną wymianę informacji; gdy dziennikarstwem można zajmować się nie wychodząc z domu lub z redakcji, reportaż jest bodaj ostatnim gatunkiem, który opiera się na głębokim spotkaniu z drugim człowiekiem.
Mało tego, jak twierdzi „Cesarz reportażu” – rozmówca, bohater reportażu jest jego współtwórcą:

(..) to, o czym piszemy w reportażach, pochodzi od ludzi, i relacja ja-on, ja-inni, jej, jakość i temperatura, będzie później wpływać na wartość tekstu. Od ludzi zależymy i reportaż jest może najbardziej zbiorowo tworzonym gatunkiem pisarskim.

Tak rozumiany reportaż może stać się narzędziem służącym wzajemnemu poznaniu, budowaniu dialogu i porozumienia miedzy przedstawicielami różnych kultur czy światopoglądów. Przedstawiciele gatunku pragną „objaśniać świat”, szczególnie przyglądają się sytuacjom konfliktowym, zarówno w wymiarze politycznym, społecznym jak i indywidualnym.
Bohaterowie reportażu to często ludzie wykluczeni, niezrozumiani, samotni.
Inni.
Zadaniem autora reportażu jest nie tylko zrelacjonowanie ich losu, ale również takie prowadzenie narracji – by stosunek odbiorcy do przedstawionej historii nie był obojętny.

Kapuściński wzywał reporterów/dziennikarzy do praktykowanie filozofii Emmanuela Lévinasa, zwanej filozofią dialogu albo filozofią spotkania. Nurt ten zajmuje się problematyką człowieka „Ja” i jego relacją z drugim człowiekiem.
Spotkanie z „Innym” ma wymiar najważniejszego doświadczenia. Jego treścią powinien być DIALOG. Celem zaś DIALOGU – wzajemne ZROZUMIENIE, które z kolei ma doprowadzić do nawiązania bliskiej relacji z INNYM.

Jak wejść w interakcję z Rozmówcą?

Reporter – opowiadacz w czasach, gdy nikt nikogo nie słucha – ma za zadanie budować mosty miedzy swoimi bohaterami a odbiorcami.
Aby to się udało, najpierw on musi wejść w bliską interakcję z rozmówcą.
Umiejętność prowadzenia dialogu, odkrywania potrzeb i nawiązywania relacji z klientami, jest podstawą wielu zawodów.
Umiejętności komunikacyjne przydadzą się na każdym etapie Twojej pracy: od rozmowy kwalifikacyjnej, przez współpracę w zespole, po kontakty na zewnątrz organizacji.
Odgrywają też ogromną rolę w relacjach prywatnych, o czym chyba nie trzeba nikogo przekonywać.

Ważne! W poprzednim module został poruszony temat uważności w postrzeganiu innych, która polega na byciu tu i teraz, w określonej sytuacji, a nie ocenianiu czy kategoryzowaniu.
Spotykając bohatera swojego reportażu, skupiaj się na spotkaniu tu i teraz. Nie oceniaj i nie przenoś na niego swoich oczekiwań.

Kieruj rozmową, ale nie manipuluj rozmówcą.

Nastaw się na poznanie, a nie miej gotowych odpowiedzi na swoje pytania.

Warunki dobrego spotkania:

1. Czas podczas spotkania z naszym bohaterem nigdy nie patrzmy na zegarek. Czas jest cenną walutą. Zawsze mamy go za mało, ale inwestowanie go w relacje, może bardzo zaprocentować. Jako reporter musisz być gotowy na poświęcenie czasu bohaterom, na rozmowy wokół tematu, na bliższe poznanie „Innego”.

W różnych sytuacjach zawodowych często irytujemy się, gdy ktoś zabiera nam zbyt dużo czasu, i uważamy, że nie mamy go na nieistotne pogawędki. Pomyśl jednak czy nie zdarzyło Ci się, że z pozoru błaha informacja w trakcie czasochłonnej konwersacji, stworzyła przestrzeń do porozumienia między Tobą a inną osobą? A może Ty podjąłeś jakąś decyzję, tylko dzięki temu, że ktoś Cię wysłuchał i poświęcił Ci swój czas?

Na wartościowe relacje potrzebujemy czasu. Nie znaczy to, że musimy poświęcać go bardzo dużo i bezgranicznie. Ważna jest jakość czasu, który poświęcamy innym. Niech ten czas będzie uważny, tylko dla tej osoby. Niech jej sprawa, problem, sytuacja, będą w tym konkretnym czasie najistotniejsze.

Przypomnij sobie ćwiczenie z uważnego słuchania. Zastosuj je w praktyce poświęcania czasu – wsłuchaj się tylko w osobę, z którą masz spotkanie. Nie reaguj na telefon, zawieś swoje myśli.
Uważnie wpatrz się i wsłuchaj w swojego bohatera. A poświęcony czas, uwaga i słuchanie zaowocują prawdziwą relacją.

2. Przestrzeń przyjazna naszemu rozmówcy – dom, miejsce pracy – reportaży nie nagrywa się w studiach telewizyjnych czy radiowych.
Bohater musi czuć się swobodnie i bezpiecznie. Wybieraj miejsca, w których może czuć się sobą.
To trochę tak, jak z pierwszą randką – jeśli zorganizujesz ją w ekskluzywnej restauracji z owocami morza, choć na co dzień najlepiej czujecie się, jedząc pizzę, to być może olśnisz partnera, ale czy naprawdę będziecie sobą?

3. Przyjęcie przez reportera postawy ucznia – to nasz rozmówca jest mistrzem.
Gdy spotykamy naszego idola, to okazujemy mu podziw, wyrażamy szacunek i chcemy wiedzieć, jak osiągnął swój sukces.
Wyobraź sobie, że masz szansę spotkać ze swoim ulubionym piosenkarzem, twórcą, aktorem itd. Gdy mistrz mówi, słuchamy go w skupieniu, nie rozpraszamy uwagi, zadajemy pytania, na które chcemy znać odpowiedź.
Gdybyśmy każdego rozmówcę traktowali jak mistrza, zobacz jak inne byłyby nasze relacje. Każdy czułby się doceniony, wartościowy i potrzebny.

4. Skromny, nierzucający się w oczy strój reportera. Pamiętaj, że gwiazdą spotkania jest Twój bohater. Strój powinien być stosowny do okazji i wyrażać szacunek do rozmówcy, nie może sugerować, że za godzinę biegniesz na dyskotekę.

5. Opowiedzenie o sobie, o własnej motywacji – warto wyjaśnić bohaterowi, dlaczego inspiruje nas temat, co dostrzegamy w nim niezwykłego. Ludzie często czują się nierozumiani, niedowartościowani. Warto mówić, że ich historia ma dla nas znacznie.

6. Cierpliwe słuchanie, nieprzerywanie rozmówcy, reagowanie mimiką (wykazywanie zainteresowania) – jeśli słuchasz kogoś naprawdę i z zaangażowaniem, jeśli Twój umysł i ciało są w obecne w sytuacji tego spotkania, nie będziesz mieć kłopotów z adekwatną reakcją niewerbalną.

7. Kontakt wzrokowy – pamiętaj, że patrzenie w oczy pomaga w nawiązaniu relacji, buduje też wzajemne zaufanie. Nie można jednak kogoś świdrować wzrokiem i wpatrywać się niego nieustanie. O kontakcie wzrokowym pamiętaj również w sytuacjach stresujących rozmów, np. podczas rekrutacji do pracy.

8. Trzymanie mikrofonu/dyktafonu poniżej linii wzroku rozmówcy – niech sprzęt nie zwraca nadmiernej uwagi. Pamiętasz jak się sam nagrywałeś? Dla rozmówcy, to także może stanowić lekki dyskomfort.

Jak zadawać pytania?

1.Kolejność zadawania pytań
Nasz bohater to zwykle osoba doświadczona przez życie. Aby opowiedział nam o swoich najważniejszych doświadczeniach w sposób ufny, autentyczny i szczery, musimy go ze sobą „oswoić”.
Jak to zrobić? Oprócz wspomnianej wcześniej skromności, wejścia w pozycję ucznia, ujawnienia własnej motywacji, należy do rozmowy podejść z taktem i delikatnością.
Nie wytaczać od początku najcięższych dział. Reporter musi wyobrazić sobie, z czym chce pozostawić odbiorcę reportażu.
Co w danej opowieści jest najważniejsze – co będzie stanowić jej kulminację?
Pytania dotyczące najważniejszych kwestii nie mogą być zadawane na początku rozmowy.
Zaczynamy od pytań neutralnych, nawet nie związanych z samym tematem, np.: czy dobrze się tu mieszka?; czy trudno było zgromadzić taką kolekcję doniczkowych roślin? Pytania o rzeczy najistotniejsze powinny być zadawane dopiero, gdy kontakt miedzy reporterem a bohaterem będzie naturalny. Pamiętajmy też, że nie pytamy wyłącznie o fakty, ale o to wszystko, co może pobudzić wyobraźnię odbiorcy.

2. Pytania otwarte
W reportażu chcemy przekazać nie tylko fabułę (co się wydarzyło), ale kolory, dźwięki, smaki, zapachy otaczającego świata.
Dlatego też unikamy pytań z tezą, zaczynających się od zaimka „czy” (nasz rozmówca może nam wtedy odpowiedzieć tylko jednym słowem; tak lub nie).
Jeśli chcemy usłyszeć opis, obraz, anegdotę, musimy zadawać pytania otwarte typu:
– „ Ciekawi mnie, jak?..”,
– „Chciałabym sobie wyobrazić…”,
– „ A pamiętasz, jak to było, gdy…”.

Musimy jednak pamiętać o odpowiedzialności za te osoby.
Nasz rozmówca, pod wpływem nowego doświadczenia i związanych z nim emocji, może utracić instynkt samozachowawczy; może tym, co mówi zaszkodzić sobie, czy swojej rodzinie. W takim wypadku z pewnych fragmentów materiału musimy zrezygnować.

3. Pytania potwierdzające
Pytania zamknięte zadawaj tylko wtedy, gdy potrzebujesz potwierdzenia faktu, zdarzenia, stanowiska bohatera. Gdy kwestia nie jest dla Ciebie jasna i chcesz mieć pewność, że wszystko dobrze rozumiesz.

Inspiracje

Ryszard Kapuściński, Ten Inny, Kraków 2013.

Bengt Bok, Encounter with the Other: Some reflections on interviewing, Stockholm 2014.

Lawrecnce Grobel, Sztuka wywiadu. Lekcje mistrza, Wydawnictwo Wojciech Marzec 2006.

Marcel Łoziński, Wszystko może się przytrafić, (dokument filmowy).

Zdjęcie: Kacper Kmieć

• Inteligencja emocjonalna
• Temperatura emocji
• Typy emocji
• Hipsometryczna mapa uczuć
• Kolory emocji

Opracowała: Katarzyna Michalak
Inteligencja emocjonalna: Małgorzata Kuśpit

Żyjemy w czasach, w których znajomość emocji jest niesamowicie ważnym towarem, w których za pomocą emocji wyjaśnia się wiele rzeczy, wykorzystywane są one przez polityków, manipulowane przy użyciu algorytmów – mówi kulturoznawczyni Tiffany Watt Smith

Inteligencja emocjonalna

Inteligencja emocjonalna, czyli zdolność rozpoznania i nazwania zarówno własnych emocji, jak i tych, które czują inni, jest uważana za tak istotną, że uczy się jej w szkołach i firmach.

Ludzie obdarzeni tym rodzajem inteligencji odznaczają się:
– empatią,
– sumiennością,
– wysoką samokontrolą,
– umiejętnością współdziałania,
– zdolnościami adaptacyjnymi.

Potrafią nazywać emocje oraz rozpoznać źródło różnych stanów emocjonalnych u siebie i innych. Dzięki temu łatwiej im żyć, a innym łatwiej żyć z nimi.

Dzięki odkryciom młodej dziedziny nauki, jaką jest kognitywistyka, dziś wiemy, że emocje nie są wyłącznie prostymi refleksami wywołanymi przez czynniki zewnętrzne. Są skomplikowanym systemem, który reaguje zarówno na nasze biologiczne instynkty, jak i na kulturę, która nas otacza. Są zjawiskiem kognitywnym. Tworzą je nie tylko nasze ciała, ale i nasze myśli, a także nasza wyobraźnia.

Wyróżniamy sześć podstawowych emocji: radość, smutek, strach, obrzydzenie, złość, zaskoczenie oraz niezliczoną ilość ich odcieni.

Temperatura emocji

Zwykło się mówić, że emocje mają temperaturę albo natężenie.
Wykorzystajmy tę ich cechę, aby nauczyć się sporządzać hipsometryczną mapę uczuć.
Będzie to przy okazji ćwiczenie rozwijające inteligencję emocjonalną. Za przykład może nam posłużyć dowolny film, spektakl, książka – jakakolwiek opowieść, w której poznajemy również świat emocji bohaterów. Postaraj się nazwać emocje bohaterów i ocenić ich natężenie w skali od 1 (neutralne, niskie natężenie) do 6 (wysoka temperatura uczuć) w różnych momentach historii (początek, środek, punkt kulminacyjny, koniec).

Dlaczego jesteśmy odbiorcami sztuki? Bo chcemy poznawać, przeżywać, doświadczać piękna.
Nasz system emocjonalny pozostaje w ciągłej interakcji z systemem poznawczym i systemem oceny estetycznej. Emocje, które pojawiają się na kolejnych etapach poznawania dzieła sztuki nie są jednak tożsame z emocjami pojawiającymi się w sytuacjach życiowych i mają o wiele mniejsze natężenie niż rzeczywisty strach, gniew, czy euforia wywołane bodźcami naturalnymi bądź społecznymi.

Typy emocji

Badacz emocji powstających w kontakcie ze sztuką – Piotr Przybysz – wyróżnia trzy ich typy:

– emocje ucieleśnione (reakcje percepcyjno-behawioralne, np. reakcje ciała na bodźce akustyczne);

– emocje epistemiczne (związane z analizą struktury i formy dzieła artysty);

– emocje asocjacyjno-kontekstowe.

Pojawiają się one, gdy dzięki kontaktowi ze sztuką, zwracamy się w wyobraźni lub w pamięci epizodycznej lub semantycznej ku przedmiotom, ludziom, zdarzeniom oraz ideom ze sfery
pozaestetycznej.

W filmie, spektaklu czy na przykład w reportażu radiowym odbywa się to w ten sposób, iż „życiowe emocje bohaterów”, które odnajdujemy nie tylko w treści przekazu, ale przede wszystkim w głosie osoby opowiadającej wywołują u słuchaczy nacechowane emocjonalnie skojarzenia z własnym życiem.
W ten sposób powstaje rodzaj mostu emocjonalnego między tym, kto mówi (na antenie), a tym, kto słucha. W radiu nie widzimy twarzy, defektów urody, znaków szczególnych występującej postaci. Dlatego też jednostkowa historia przedstawiona w reportażu, nabiera rangi historii uniwersalnej i łatwiej się z nią utożsamić niż na przykład z historią oglądana na ekranie.

Każdy reportaż opowiada o zdarzeniach i sytuacjach zaistniałych w rzeczywistości. W reportażu dźwiękowym relacjonują je – własnym głosem – nagrani przez autora bezpośredni ich uczestnicy bądź świadkowie. Faktycznie nie jest to wyłącznie opowieść o wydarzeniach, ale raczej o osobistym ich przeżyciu.

Emocje w radiu ukryły się w warstwie brzmieniowej opowieści, czyli w „tym, co słychać”. Najprościej mówiąc: w radiu liczy się nie tylko, CO ktoś mówi, O CZYM opowiada, ale JAK opowiada.
To JAK odnosi się do prozodycznych cech mowy ludzkiej, czyli akcentu, intonacji, rytmu, brzmienia głosu, rytmu oddechu; wszystkich pozawerbalnych aspektów mowy: mruknięć, chrząknięć, mlaśnięć etc. Dzięki brzmieniu mowy ludzkiej sposobowi jej nagrania, zbliżamy się emocjonalnie do bohatera, bądź się od niego oddalamy (patrz moduł słuchanie).

Hipsometryczna mapa uczuć

Zainspirowana geograficzną mapą hipsometryczną wpadłam na pomysł sporządzenia „hipsometrycznej mapy uczuć”, która może być nowym narzędziem analizy radiowego reportażu bądź słuchowiska.
Może być także narzędziem do poznawania emocji bohaterów i własnych. Pomoże Ci zrozumieć sytuację bohatera, połączy to, co i jak mówi, z tym, co i jak odczuwa.
Umiejętność diagnozowania cudzych emocji, próba zrozumienia czyjegoś stanu, pomyślenie, czego ja oczekiwałbym w podobnej sytuacji to składniki empatii.
Inteligencja emocjonalna to ten obszar w naszym życiu, nad którym możemy pracować, udoskonalać i rozwijać.
Dlatego próba rozpoznania emocji, może być ważnym ćwiczeniem pożądanych kompetencji zawodowych.

Na mapie hipsometrycznej przy pomocy kolorów odwzorowane zostaje ukształtowanie powierzchni lądu. Zieleń to niziny, żółć – wyżyny, pomarańcz – to góry, czerwień oznacza najwyższe wzniesienia. Kolory te mogą również symbolizować natężenie emocji w opowieści – a to natężenie dobrze, gdyby w procesie poznawania dzieła ulegało różnicowaniu.

Kolory emocji

A zatem:
– Czerwonym kolorem oznaczam te fragmenty audycji, w których bohater wpuszcza nas do świata swoich najgłębszych emocji, silnych wzruszeń.

– Kolor pomarańczowy oznacza znaczne emocje towarzyszące relacjonowaniu faktów.

– Kolor żółty – przyporządkowuję tym fragmentom, w których słyszymy bohatera w działaniu (są to tzw. sceny) – a zatem jego emocje obserwowane są z pewnego dystansu.

– Kolorem zielonym oznaczam fragmenty neutralne emocjonalnie – są to na przykład wypowiedzi osób niezaangażowanych bezpośrednio w przedstawione wydarzenia, komentujących je niejako z zewnątrz.

Przeżycie emocjonalne jest przeciwieństwem jego braku, – czyli obojętności. A to właśnie o nieobojętność chodzi twórcom reportaży, czy literatury faktu w ogóle. Nieobojętność, zrozumienie światów naszych bohaterów, mechanizmów ich wyborów – z tym chcielibyśmy pozostawiać naszych odbiorców. Nie da się tego dokonać bez pobudzenia emocji słuchaczy.

Inspiracje lekturowe:

Reportaż Katarzyny Michalak, Dzień Taty, o ojcostwie Zenona Oleniaka, wykorzystany w analizie emocji

https://www.radio.lublin.pl/news/04-01-2018-reportaz-katarzyny-michalak-dzien-taty

Tiffany Watt Smith, The Book of Human Emotions, Profile Books 2015.

Daniel Goleman, Inteligencja emocjonalna, Poznań 2012.

Tiffany Watt Smith, Historia ludzkich emocji, Ted talks:

Daniel Goleman, Inteligencja emocjonalna w praktyce. W jaki sposób inteligencja emocjonalna pomaga odnieść sukces zawodowy, Poznań 2012.

Piotr Przybysz, Fenomen emocji estetycznych, „Oblicza Neuronauki”

Zdjęcie: dr Kinga Sygizman

• Prawda i dramaturgia
• Świat przedstawiony w reportażu
• Reporter widzialny a niewidzialny
• Konstruowanie dramaturgiczne = sztuka wyboru
• Modele dramaturgiczne

Opracowała: Katarzyna Michalak

Prawda i dramaturgia

To sposób przedstawienia tematu, czyli JAK HISTORIA JEST OPOWIEDZIANA.
To coś, co sprawia, że historia nas uwodzi, pochłania czy po prostu wciąga.

Reportaż łączy w sobie dramaturgię rzeczywistości z dramaturgią fikcji literackiej. KONSTRUUJEMY NA NASZE POTRZEBY NOWĄ DRAMATURGIĘ po to, by odbiorca mógł dane zjawisko/sytuację/konflikt lepiej zrozumieć oraz przeżyć je emocjonalnie i estetycznie.
Nie znaczy to jednak, że reporter może zmieniać fakty, aby lepiej wpasowały się w jego wizję historii. Z takich eksperymentów powstają opowiadania lub powieści. Jednym z ze znanych i bardzo dobrych ćwiczeń w creative writing czyli w warsztatach twórczego opisania, jest rozwijanie historii zaczerpniętej z interesującego newsa.

Po przeczytaniu/wysłuchaniu/obejrzeniu reportażu odbiorca powinien być po wrażeniem historii, czuć, że myśli o czymś w sposób, w jaki nigdy wcześniej nie myślał. Jednakże reporter przedstawia historię, która się wydarzyła i musi bazować na faktach.

W wyrazie „dramaturgia” zawarte jest słowo DRAMAT, które prowadzi nas w stronę teatralnej sceny. Istotnie, reportaż (szczególnie radiowy) ma wiele wspólnego z dramatem scenicznym, ale także z poezją (przez skondensowanie świata przedstawionego).

Świat przedstawiony w reportażu

Świat przedstawiony jest opisywany poprzez działania i wypowiedzi w pełni usamodzielnionych postaci.
Akcja ma ustalony tok przebiegu
– od otwarcia/przedstawienia konfliktu i postaci,
– poprzez rozwinięcie,
– punkt zwrotny,
– punkt kulminacyjny,
– a skończywszy na rozwiązaniu.

Postacie występujące w dramacie/reportażu są charakteryzowane poprzez czyny i słowa, które wypowiadają (charakterystyka pośrednia), a ich wzajemne relacje ustalane są poprzez ich udział w akcji.

Reportaż składa się z kilku/kilkunastu sekwencji – jednostek kompozycyjnych.
Są nimi monologi i dialogi lub „sceny” przedstawiające bohaterów w działaniu.
Ważną rolę odgrywa muzyka i niekiedy (w polskim reportażu niezbyt często) – odautorska narracja.
W reportażu filmowym elementy te będą wzmacniane przez obrazy.
W przypadku reportażu pisanego, nadrzędną rolę odegra słowo, które będzie pełnić rolę obrazu i dźwięku jednocześnie.
Dlatego należy pamiętać, o używaniu wszystkich zmysłów przez reportera.

Reporter widzialny a niewidzialny

Autor w reportażu może się ujawnić lub nie.

– reporter widzialny (odpowiednik narracji 1-osobowej w powieści czy opowiadaniu) jest zawsze częścią świata przedstawionego: mamy z nim do czynienia, jeśli słyszymy pierwszoosobową narrację albo chociażby pytania zadawane przez autora/reportera (reportaż poszukujący, śledczy).

– reporter niewidzialny (odpowiednik narracji 3-osobowej) : chowa się za głosami bohaterów (w monologu, w reportażu o wyrazistej fabule, w kolażu dźwiękowym).

Decyzję o byciu widzialnym lub nie podejmujemy jeszcze przed nagraniem, tak by wiedzieć jak zadawać pytania: jeśli pozostawimy w audycji pytanie wypowiadane przez autora, to co powie bohater brzmi jak odpowiedź, nie zaś samodzielna wypowiedź. Reporter towarzyszy, a nie tylko podgląda.

KONSTRUOWANIE DRAMATURGICZNE = SZTUKA WYBORU

Tak naprawdę każda osoba może opowiedzieć tę samą historię zupełnie inaczej.
Arystoteles w Poetyce powiedział, że dramat (tragedia) musi zawierać; akt I, akt II, akt III (wstęp, rozwinięcie, zakończenie).
Dziś wiemy, że w strukturze opowieści ta kolejność (chronologia) może być przemieszana – chociażby przez zastosowanie retrospekcji.
Przystępując do konstruowania dramaturgicznego – do układania puzzli, z których złoży się opowieść – warto wyobrazić sobie, Z CZYM CHCĘ POZOSTAWIĆ MOJEGO ODBIORCĘ.

Chciałoby się zacytować starożytnych: Cokolwiek czynisz, czyń rozważnie i patrz końca.

Myśl o zakończeniu, o ostatnim zdaniu, kadrze, dźwięku powinna towarzyszyć autorowi przez cały proces budowania napięcia dramaturgicznego.

Początek – powinien charakteryzować się intensywnością obrazu, ma zaskakiwać, uwodzić, frapować, a także sugerować, o czym jest opowieść.

Prezentacja bohaterów i konfliktu – poznajemy protagonistów i antagonistów głównej postaci (podmiotu); cel do którego dąży (patrz moduł 2 – AKTANT MODEL).

Punkt zwrotny – takie miejsce w strukturze opowieści, z którego nie można już zawrócić, bo prowadzi nas nieuchronnie ku kulminacji; zazwyczaj występuje tuż przed środkiem akcji, w środku, lub tuż za.

Punkt kulminacyjny – moment największego zaskoczenia/napięcia emocjonalnego/wzruszenia.

Zakończenie – rozładowanie napięcia, puenta, epilog.

Modele dramaturgiczne

Linearny (model hollywoodzki) – porządek chronologiczny w przedstawieniu konfliktu, zdarzenia wiodą nas ku rozstrzygnięciu w punkcie kulminacyjnym.

Model cyrkularny – często identyfikujemy się z opowiadaczem historii, przemieszczamy się swobodnie ze sceny do sceny, każda jest spojrzeniem z nowej perspektywy. Napięcie jest budowane poprzez zaskakiwanie ciągle nowymi kątami widzenia, nowymi aspektami, zwrotami akcji. Każda ze scen ma własna, wewnętrzna dramaturgię. Jedność czasu, miejsca i akcji nie jest konieczna.

Inspiracje lekturowe

Arystoteles, Retoryka. Poetyka, tłum. Henryk Podbielski, Warszawa, 1988.

Paweł Tkaczyk, Narratologia, Warszawa 2017.

Wojciech Otto: Paradygmat i suspens. O dramaturgii scenariusza filmowego

Jacek Dąbała, Tajemnica i suspens. Wokół problemów creative writing, Lublin 2004.

Zdjęcie: w Domu Słów Joanna Jędrzejewska

• Język reportażu
• Poprawność
• Czego unikać?
• Jak unikać błędów?
• Warsztat reportera
• Środki stylistyczne

Opracowali: Magdalena Piechota, Paweł Nowak

Język reportażu

Reportaż to opowieść. To znaczy, że trzeba znaleźć taki język (naturalny, dźwięków, obrazów, montażu), który do tej opowieści będzie zapraszał i roztoczy przed odbiorcą całą głębię znaczeń, która jest możliwa tylko w tym gatunku.
W dziennikarskich doniesieniach szuka się stylu jak najbardziej funkcjonalnego, konkretnego i jasnego.
W reportażu można opowiadać dużo ciekawiej, szczegółowiej, barwniej. Żeby tak się stało, trzeba nad formą popracować, przemyśleć ją, niejednokrotnie poprawiać aż do uzyskania efektu, o jakim marzymy.

Ryszard Kapuściński mawiał, że na każdą napisaną przez niego stronę przypada sto stron przeczytanych u innych autorów.

To nie znaczy, że kompilował swoje zdania z przeczytanych u innych, ale to, że miał wielki szacunek do wiedzy, którą mógł wchłonąć dzięki pracy różnych twórców. Przy okazji wchłaniał także styl, dochodząc z czasem do własnego, niepowtarzalnego sposobu wyrażania myśli i spostrzeżeń. Jego proza ma niezwykły rytm, elegancję i sugestywność. Warto uczyć się sposobu używania języka od mistrza. Podobnie jest z językiem dźwięków i obrazów. Wysłuchanie i obejrzenie mistrzowskich dokonań pozwala zobaczyć skalę pomysłów i bogactwo różnorodnych rozwiązań.

Opowieść oznacza opisy osób, miejsc, zachowań, dialogi i monologi, streszczenia i przytoczenia, objaśnienia szczegółów i dynamiczne opowiadania o działaniach.
Każda z tych form podawczych ma swoje reguły, a ich zróżnicowanie daje dynamikę.

1. Poprawność
Od tego trzeba zacząć. Najpiękniejsze popisy językowe zbledną wobec błędów, które znajdą się w wypowiedzi.
Zresztą reportaż nie powinien być w żadnej mierze popisem nadawcy, bo wtedy przytłoczy on bohaterów i sprawy.
Jeśli ma się czymś popisywać, to talentem do oddania niezwykłości i niepowtarzalności świata, który przedstawia – czy to jest grupa deskorolkowców, czy uczony, który dokonał ważnego odkrycia, czy też starsze małżeństwo, które prowadzi miejski szalet.

Styl trzeba dobrać do tematu – czasem lepiej brzmi bardzo oszczędny, niemal suchy język (tak jest często w opowieściach o tragediach, ludzkich dramatach), a czasem funkcjonalny okazuje się język barwny, bogaty (opowieści o egzotycznych miejscach i środowiskach, reportaże stylizowane czy posługujące się ironią).

W częściach, w których znajdą się przytoczenia wypowiedzi bohaterów, możliwe są różne usterki językowe, jeśli oni tak właśnie mówili.
To ma swoją rolę dokumentalną – odrębne sposoby wypowiadania się bohaterów, także zawierające błędy czy specyficzne cechy charakterystyczne (np. slang, język zawodowy, gwary), są dowodem autentyczności postaci, ich „pełnokrwistości”.

Natomiast partie pochodzące od narratora, czyli twórcy reportażu, nie mogą zawierać błędów, czystość polszczyzny to dowód kompetencji.

Czego unikać?
– powtórzeń (są niezręczne, dowodzą braku redakcji i pomysłowości)

– błędów prozodyjnych (dotyczy reportażu radiowego i telewizyjnego, w którym słychać głos reportera; błędne akcentowanie, nielogiczna intonacja czy pauzowanie sprawią wrażenie nieudolności)

– błędów leksykalnych (słów użytych w niewłaściwym znaczeniu; kompromitują wiedzę nadawcy)

– błędów składniowych (szerzą się w potocznym języku i tam jest na nie coraz większe przyzwolenie, ale partie narratora w reportażu to język literacki, wzorowy; wyjątkiem będzie tzw. mowa pozornie zależna, stylizowanie swojej wypowiedzi na punkt widzenia bohatera, niejako wczucie się w jego położenie – to uzasadni użycie języka charakterystycznego dla postaci, ale w mniejszym natężeniu niż w cytatach)

– błędów interpunkcyjnych (przecinki dzielą zdanie na znaczące całostki, ich brak to jak brak myślenia; w języku mówionym zmiany intonacji, pauzy to melodia języka, która czyni go ciekawym, skłaniającym do wysłuchania).

Jak unikać błędów?

– sprawdzać wszelkie wątpliwości w powszechnie dostępnych słownikach: języka polskiego, poprawnej polszczyzny, ortograficznym, interpunkcyjnym, wyrazów obcych, frazeologicznym; sprawdzanie to nauka;

– gdy sami odnajdziemy właściwą formę lub zasadę, na pewno ją zapamiętamy;

– w trudniejszych sytuacjach warto pamiętać o internetowej Poradni Językowej PWN – proponuje już mnóstwo odpowiedzi na różne wątpliwości, a także jej eksperci odpowiadają na kolejne, zgłaszane przez ciekawych lub zmagających się z językiem;

– zawsze dobrze poprosić o posłuchanie/przeczytanie/obejrzenie kogoś z zewnątrz, do kompetencji językowych kogo mamy zaufanie; w profesjonalnych redakcjach zajmują się tym redaktorzy prowadzący działy, korektorzy itd. W naszym treningu sami możemy znaleźć taką osobę, która jednocześnie stanie się pierwszym „krytykiem” naszego dokonania.

2. Środki stylistyczne

Nazwy własne
Posługiwanie się nazwami własnymi: miejsc, osób, instytucji, organizacji, firm itd. jest dowodem autentyczności przedstawianego świata. To twarde fakty, które można sprawdzić, więc przyczyniają się do wiarygodności przekazu.

Synonimy
Powtarzanie tych samych słów, o ile nie jest celowym środkiem, jest odbiera-ne jako błąd stylistyczny. Aby go uniknąć, warto zgromadzić szereg synonimiczny (np. Krzysio, chłopiec, mały, przedszkolak, synek, czterolatek) i w odpowiednich kontekstach korzystać z jego poszczególnych członów. Pamiętajmy też by przedstawiać postać zgodnie z przyjętą perspektywą. Matka nie powie o swoim dziecku „czterolatek” lub „przedszkolak”, ale jeśli tak właśnie się zdarzy, w reportażu może być to element charakteryzujący relacje.

Antonimy
Jako słownictwo przeciwstawne znaczeniowo pary antonimów służą do budowania kontrastów, opozycji czy pokazywania dwóch stron nieoczywistych sytuacji (np. kiedy się o tym dowiedział, to śmiał się i płakał jednocześnie; nie chciała być biedna – postanowiła, że zrobi wszystko, żeby wrócić z emigracji jako milionerka; Marek od dzieciństwa był nieśmiały, nigdy nikogo o nic nie prosił, za to Jacek zawsze żądał różnych rzeczy bez wstydu, bo uważał, że wszystko mu się należy, aż trudno było uwierzyć, że to bracia).

Epitety
Reportaż różni się od newsowych doniesień skalą szczegółowości. Określenia, jak coś wyglądało, pachniało, ruszało się czy jakie po prostu było, pozwalają uruchomić wyobraźnię, a nie tylko dowiedzieć się, co miało miejsce. Nie należy przesadzać z określeniami, ich zbyt duża liczba uczyni opowieść manieryczną, a już na pewno warto darować sobie epitety, które miałyby narzucać odbiorcy interpretację przedstawianego świata.
Skupiamy się na tych określeniach, które wzbogacą możliwość wyobrażenia sobie tego, o czym czytamy lub słyszymy. Konieczność nazywania cech to dobry trening wrażliwości poznawczej – musimy być uważni, skupieni, rejestrować różne właściwości świata, który rejestrujemy. To wytrąca z pobieżności, powierzchowności odbioru, a także angażuje w tu i teraz. Dobrze dobrany epitet porusza zmysły.

Porównania
Umiejętność zestawiania czegoś z czymś innym, ale podobnym, to dowód na bogactwo skojarzeń, wrażliwość na świat i jego cechy, to także dowód pomysłowości. Podobnie jak z epitetami, nie należy przesadzać z porównaniami, ale kilka trafnie użytych potrafi wzbogacić opowieść o ciekawe odniesienia i konteksty.

Metafory
Metafora to poznawcza zagadka – będzie pasowała do reportażu tylko wtedy, gdy chcemy zaprosić odbiorcę do refleksji na najwyższym poziomie skupienia.
Jeśli nie jest to naszym celem, lepiej zostawić jej zastosowanie do miejsc, gdzie będzie tak naprawdę skróconym porównaniem (np. zamiast pisać „stary dom na skraju wsi przypomina chatkę z bajek o czarownicach” można napisać „mieszkają w chatce czarownicy”, ale trzeba zaraz dodać, dlaczego użyliśmy tak przenośnego wyrażenia: „mieszkają w chatce czarownicy, chylący się ze starości drewniany domek mógłby być naturalną scenografią w bajce o takiej bohaterce”).
Pamiętajmy, że banalne metafory rażą, zbyt skomplikowane mogą zostać niezrozumiane.
Rodzajem metafory są stałe związki frazeologiczne (np. siedzieć u kogoś w kieszeni, wieszać na kimś psy, mieć węża w kieszeni, rzucać perły przed wieprze, rzucać na coś okiem, wpaść komuś w oko i wiele innych). Często mają wartościujący charakter, dlatego lepiej używać ich ostrożnie. Zadaniem reportera nie jest mówienie odbiorcy, co ma myśleć o prezentowanym świecie. Zadaniem jest taka tak opowiedzieć, żeby odbiorcy o tym świecie w ogóle chciało się pomyśleć i wysnuć własne wnioski. Frazeologizmy mogą okazać się użyteczne jako synonimy, trzeba tylko pamiętać, że są ekspresywne (np. zamiast „nieubrany” można powiedzieć „goły jak święty turecki”, ale ma to żartobliwy odcień, albo zamiast „była wciąż zła” można powiedzieć „wciąż miała muchy w nosie”, ale to z kolei będzie nieco uszczypliwe).

Praesens historicum
To zabieg polegający na użyciu czasu teraźniejszego do opisu przeszłości. Dodaje dynamiki, unaocznia, daje odbiorcy wrażenie, że uczestniczy w dziejących się wydarzeniach (np. Pod koniec lat osiemdziesiątych Łukasz chodzi do technikum. Chodzi i nie chodzi, bo nauczyciele rzadko go tam widzą. Kiedy tylko znika za rogiem, matka zaczyna się martwić, gdzie dzisiaj go poniesie, a przecież nie może biegać za prawie dorosłym chłopakiem. Prosi, płacze: „synu, skończ chociaż tę trzecią szkołę, już nigdzie nie chcą cię przyjąć”. Zgadza się pokornie, a potem znów znika za rogiem).

Indywidualizacja języka postaci
Jak to już wyżej padło, postacie mówią w reportażu swoim własnym językiem. Może to być slang w przypadku środowisk młodzieżowych, żargon więzienny, profesjonalizmy (słownictwo fachowe) w przypadku określonej grupy zawodowej (np. informatyków czy lekarzy), może to być również gwara czy język regionalny (np. gwara śląska czy język kaszubski) w przypadku postaci, które w rzeczywistości używają tych odmian polszczyzny. Odtworzenie w zapisie charakterystycznego słownictwa i wymowy podnosi wrażenie autentyzmu. W przypadku reportaży radiowych i filmowych język bohaterów jest słyszany w oryginalnej postaci, dzięki czemu odbiorca identyfikuje miejsce lub środowisko, z którego pochodzi postać.

Inspiracje lekturowe

1. Formy i normy, czyli poprawna polszczyzna w praktyce, Warszawa 2014 – bardzo dobra książka z zestawem praktycznych ćwiczeń. Warto przestudiować w niej rozdziały poświęcone fleksji języka polskiego, błędom językowym, a także związkom frazeologicznym.

2. Paulina Mikuła, Mówiąc inaczej. Jak pisać i mówić, żeby się nie pogubić, Flow Books 2016. Reklama książki:
„Nie idź po najmniejszej linii oporu i weź tą książkę na tapetę – bynajmniej, nie pożałujesz!”
Jeśli w powyższym zdaniu nie znalazłeś co najmniej trzech błędów, ta książka jest dla Ciebie!

3. Poradnia językowa PWN – https://sjp.pwn.pl/poradnia

Zdjęcie: Joanna Jędrzejewska

Carlos Ruiz Zafón w Grze anioła odpowiada następująco:

Natchnienie przychodzi wtedy, kiedy człowiek przyklei łokieć do biurka,  tyłek do krzesła i zacznie się pocić.

Zanim jednak Autor przeleje pierwsze myśli na papier i poczuje trud tworzenia (zwłaszcza w upały), wątki, postacie i przemyślenia może odnaleźć w sztuce. Tak właśnie Aleksander Janicki spotkał swoją bohaterkę Urszulę, przyglądając się słynnej barmance impresjonistycznej, spoglądającej w oczy widza ze smutkiem i z tajemniczym uśmiechem.

Zapraszamy na historię inspirowaną malarstwem. Jest w niej materiał na przygodowy serial historyczny? Oceńcie sami

WINA I WINO

– Nudy na pudy – pomyślała Urszula, przechadzając się z nonszalancko trzymanym
kieliszkiem szampana w dłoni pośród dostojnie ubranych mieszczan. Tak naprawdę nie
kręciły jej tego typu imprezy. Uważała je za pretekst dla snobów do picia i jedzenia w
nieprzyzwoitych ilościach. Wkradła się tutaj, licząc na jakieś ciekawe wydarzenie, spotkanie.
Na razie jednak musiał jej wystarczyć darmowy alkohol. Sukienka ją gniotła i czuła się w niej
nieswojo. Była jednak niezbędna, jeśli chciała wtopić się w tłum. Było kilka osób, których na
pewno nie chciałaby spotkać – należała do nich służba, która mogłaby ją nie tylko wyprosić,
ale także oddać w ręce wymiaru sprawiedliwości. A ów wymiar z kolei mógł ją rozpoznać na
podstawie rysopisu. Podczas ostatniej roboty omsknęła jej się ręka, i zmuszona była do ucieczki. Mogłaby to robić znacznie rzadziej, ale dzięki emocjom i adrenalinie czuła, że żyje. Aby uniknąć wykrycia, mimo tłumu gości, starała się uwznioślić nieco swój luźny chód. Wskazówka zegara zbliżała się już do północy. Oparła się o balustradę i spoglądała z góry na wirujących poniżej ludzi.

Orkiestra narzuciła szybsze tempo. Wyszywane suknie z pięknymi zdobieniami falowały jak żagle na wietrze. Urszula wyobrażała sobie, że znajduje się na wielkim statku, płynącym do Ameryki. Że już nic się nie liczy, a wszystko można zacząć na nowo. Z zamyślenia wyrwał ją głęboki głos.
– Może zamiast tylko patrzeć, wolałabyś zejść na parkiet? – należał do młodego mężczyzny.
Ubrany był elegancko, ale nie w takiej kretyńskiej manierze jak większość – zamiast surduta
czy fraka miał krótszą marynarkę. Była to nowa moda, ale Urszuli się podobała. Gęste, brązowe włosy miał dosyć niedbale zaczesane do tyłu, z paroma niesfornie zwisającymi kędziorkami, które nadawały mu chłopięcego uroku. Proste, zadbane zęby i niebieskie oczy dopełniały pierwszego wrażenia.

Teraz dostrzegła, że nie był taki młody, jak na początku myślała – w kącikach oczu pojawiły się pierwsze zmarszczki, na twarzy miał kilkudniowy zarost, i ogółem wyglądał na zmęczonego życiem. Nagle zdała sobie sprawę, że zajęta analizowaniem jego twarzy dziwnie długo nie odpowiedziała na jego pytanie.
– To chyba nie dla mnie – odparła.
– Rozumiem, nie przeszkadzam dłużej – tajemniczy nieznajomy uśmiechnął się i odwrócił.
– Czekaj! – krzyknęła, po czym zasłoniła usta i powtórzyła ciszej – Czekaj. – Wydał jej się
intrygujący. Na pewno różnił się od mężczyzn, jakich zwykła widywać na takich bankietach. Z
jakiegoś powodu wydał jej się znajomy. W sumie chętnie by z nim zatańczyła, ale w
przeciwieństwie do obecnej tu śmietanki, nie pobierała nigdy nauk tańca, a nie chciała
przecież się wyróżniać.

– Wprawdzie nie tańczę, ale możemy porozmawiać – powiedziała uśmiechnąwszy się, tym samym odsłaniając drobne, białe ząbki. Miała duże, zielone oczy,
czarne włosy, piegowatą buzię i nieduży, lekko zadarty nosek. Ogółem była dosyć ładna, więc
zaloty pod jej adresem nie były dla niej niczym nowym. Zazwyczaj jednak wykręcała się lub
je zbywała. Ale zazwyczaj ich autor nie wyróżniał się tak bardzo z tłumu.
– Nawet lepiej – odparł, znowu się uśmiechając. – Pozwól tylko, że przyniosę nam coś do
picia – dodał i odszedł. Przez chwilę żałowała, że powstrzymała go przed zostawieniem jej w
spokoju. Nie chciała się spoufalać – nie wiedziała w końcu, z kim ma do czynienia, ale dawno
nie poznała nikogo interesującego. Zaintrygowanie wygrało ze zdrowym rozsądkiem.
– Kto wie, może ten wieczór nie będzie jednak taki nudny? – pomyślała, ciesząc się do siebie.

Po chwili wrócił, podał jej kieliszek, po czym złapał jej dłoń i ucałowawszy ją się przedstawił.
Nie dosłyszała jego imienia, ale czuła się nieswojo, onieśmielona, a to jej się nie zdarzało, i
nie poprosiła, żeby powtórzył.
– Urszula – odparła.
– Bardzo ładne imię – patrzył jej prosto w oczy.
– Więc, czym się zajmujesz? – spytała, siląc się, aby jej głos brzmiał naturalnie. Nie wyszło jej
to, zabrzmiał wysoko.
– Pracuję w policji – odparł.
– No ładnie! – pomyślała, i już się zastanawiała, jak się wyślizgnąć z tej okropnej sytuacji, gdy
zobaczyła, że się śmieje.
– Żartowałem – Chyba dostrzegł, że kobieta poczuła się nieswojo.
– Co to za żart?! – chciała wykrzyczeć, ale zamiast tego wysiliła się na uśmiech. Musiała jakoś
uratować sytuację. Poczuła, że robi jej się gorąco. Wróciła już na ziemię, i zaczęła analizować
swoje położenie. Przyjrzała się uważniej mężczyźnie. Dlaczego wydawało jej się, że już go
gdzieś widziała? Gonitwę myśli przerwało pytanie.
– A ty? Co robisz w życiu? – Przyglądał jej się uważnie.

Co robi w życiu? Proste pytanie. Odpowiedź powinna być równie prosta. Zawsze miała w
głowie gotowe odpowiedzi, zanim w ogóle usłyszała pytanie. Dlaczego teraz było inaczej?
Nagle doznała olśnienia. Spotkała go już kiedyś. A dokładniej kilka dni temu, kiedy wybiegała
z jego domu, gubiąc po drodze biżuterię. To właśnie była praca, przy której się potknęła.
Przez jej głowę galopowały myśli. Co zrobić?
– Nie lubię mówić o sobie – wydukała w końcu, żeby tylko coś odpowiedzieć, i uśmiechnęła
się z zakłopotaniem. Starała się nie okazywać zestresowania ale zdawała sobie sprawę, że
średnio jej to wychodzi. Uświadomiła sobie, że lekko rozdziawiła usta. Zamknęła je szybko i
przełknęła ślinę. Milczała.
– Może wyjdziemy się przewietrzyć? – zaproponował wyciągając z wewnętrznej kieszeni
marynarki elegancką, metalową papierośnicę.
Wiedziała, że powinna odmówić. Każda minuta dłużej w jego towarzystwie zwiększała
ryzyko, że jej sekret się wyda. Było w nim jednak coś magnetycznego. Coś, co sprawiało, że
nie chciała jeszcze kończyć tej znajomości. Przeciwnie – chciała go lepiej poznać.
– Tak, papieros to dobry pomysł – odparła skinąwszy głową, i ruszyli w stronę balkonu.

Tak wyglądała praca nad sceną i układ postaci

Prowadzące na poddasze schody skrzypiały niemal pod każdym krokiem. Były lekko kręte, ale ani nie zataczały pełnego koła, ani też nie zakręcały pod kątem prostym. Na górze zauważyła trzy pary drzwi; te białe, po lewej, otworzyły się gdy Cheyenne docierała na jedyne w budynku piętro. Uśmiechnęła się widząc wychylającą się zza nich siostrzenicę, następnie przeniosła wzrok na Charlotte. Pierwszy raz odwiedzała siostrę w mieszkaniu. Nowym, jak to mówiła sama Charlie, jednak obydwie dobrze wiedziały, że chodziło po prostu o lokalizację.

Photo by Corina Rainer on Unsplash

Liczba przedmiotów, urządzeń i mebli na powierzchni wielkości jej salonu była przytłaczająca. Unoszący się wewnątrz zapach świeżo wyciągniętego z prodiża sernika tłumił coś innego; delikatnego, ale zarazem drażniącego; coś, czego nie potrafiła zdefiniować. To wszystko, bez jakiegokolwiek ostrzeżenia,

uderzyło ją od progu.

– Rozgość się, Chey – zaproponowała starsza. – Chodź, Maddie, zrobimy cioci herbatę – zwróciła się do czterolatki, na co dziewczynka radośnie pobiegła w kierunku kuchni.

Nie wiedząc gdzie podziać wzrok, przekładając z ręki do ręki torebkę z prezentem, zaczęła zdejmować kurtkę, a gdy już się z nią uporała, powiesiła ją na drewnianym wieszaku zamontowanym nieopodal drzwi. Rozwiązując trapery zorientowała się, że stoi na jakimś starym ręczniku, który położony przy drzwiach miał pełnić

Photo by Joris Molenaar on Unsplash

funkcję wycieraczki i jak się okazało, był źródłem tego dziwnego zapachu. Dobrze przynajmniej, że już na dole porządnie obtupała buty ze śniegu.

Odzianymi w szare skarpetki stopami weszła na dywan, zajmował niemal całe pomieszczenie. Z miejsc, w które nie sięgał, wyzierała smutno wyłożona poprzecieranymi panelami podłoga. Pomimo włączonego piecyka gazowego było chłodno, zapewne okno kryjące się za zaczepioną na kilku gwoździkach i kawałku sznurka zasłoną było nieszczelne. Nic dziwnego, że zarówno Charlie jak i Maddie były ciepło ubrane.

SPOTKANIE

– Może z czymś ci pomogę? – spytała Chey, zaglądając do kuchni. Dobre sobie. Była to zwyczajna wnęka ze ścianami pomalowanymi farbą olejną na imitację lamperii, niewysoką lodówką, stolikiem pełniącym funkcję blatu, gazową kuchenką z dwoma palnikami i jakąś niedużą szafką. Prodiż, już otwarty, stał na taborecie obok starego fotela.

Photo by PJ Gal-Szabo on Unsplash

Nie otrzymując żadnej odpowiedzi, Cheyenne ruszyła w kierunku wersalki, która stała na lewo od wejścia. Wzdłuż ściany z drzwiami stało jeszcze dziecięce łóżeczko i nieduża komoda, wersalka przylegała do tej ściany swoim krótszym bokiem; przy jej drugim krańcu stała szafka z telewizorem. Obok leżącej w kącie górki złożonej pościeli Cheyenne postawiła torebkę z prezentem, po czym usiadła, wbijając wzrok w białą szafę stojącą naprzeciwko niej. Od dołu była pokryta różnymi naklejkami, zapewne została tak ozdobiona przez Maddie. Dziewczynka akurat podbiegła do Chey.

– Chcesz zobaczyć moje puzzle? – spytała, szczerząc się od ucha do ucha i łapiąc dłoń kobiety.

– Pewnie – odparła wstając, bo mała zaczęła ciągnąć ją w kierunku różowej zasłony.

Dziewczynka rozchyliła poły materiału, a Cheyenne w zdziwieniu uniosła brwi. Zamiast okna była tam kolejna wnęka; większa niż ta kuchenna, ale nieoświetlona. Okno też było, na samym końcu i, tak jak się spodziewała, bił od niego chłód, a pod parapetem nie było nawet kaloryfera. To miejsce przypominało składzik – kosz pozostały po dziecięcym wózku był wypchany różnego rodzaju pluszowymi zabawkami, pod oknem stał czterokołowy rowerek i jakieś pudełka, zarówno na dziecięcym stoliku jak i schowanym pod nim krzesełku piętrzyły się książki, pościskane w zabawkowym wózku lalki były szczelnie nakryte kołderką, a każdy z koszyków trzypiętrowego organizera na kółkach wypełniony był resorakami, przyborami do pisania i malowania, albo małymi pudełeczkami. Do tego jeszcze plastikowy pojemnik na zabawki na kółkach i jakieś kartony poustawiane jeden na drugim.

– Te są największe – pochwaliła się Maddie, wyciągając puzzle z plastikowego pojemnika. – Dwa, pięć, zero!

– Dwieście pięćdziesiąt? – odparła Chey, na co mała energicznie skinęła głową.

Photo by Markus Spiske on Unsplash

Ich rozmowę zakłóciła Charlotte prosząc córkę o to, by ta przyniosła stolik. Zanim Cheyenne zdążyła zareagować by pomóc dziewczynce, ta już taszczyła mebel, z którego uprzednio zsunęła książki na jedno z pudełek. Wyglądała na dumną z tego, że może pomóc, więc kobieta się nie wtrącała, wiedziała z autopsji że takie rzeczy potrafią być dla dzieci niezwykle ważne.

RELACJA

Zasiadły we trójkę przy serniku i herbacie, na twardej, okrytej żółtą kapą wersalce. Maddie zaczęła wspinać się na oparcie, żeby mieć pewność, że ciocia zwróci uwagę na przyklejony do wyłożonej panelami ściany rysunek. Po wyrażeniu aprobaty Chey zawołała ją do siebie, by wręczyć jej prezent, a gdy dziewczynka zajęła się rozpakowywaniem oryginalnej Barbie a następnie zabawą, kobiety podjęły poważniejszy temat.

– Dlaczego nawet mi nie powiedziałaś, że wracasz? Przecież mogłabyś zamieszkać u mnie – Cheyenne zwróciła się do siostry.

– Nie musisz się martwić, świetnie dajemy sobie radę – odparła Charlie. – Poza tym, twój mąż pewnie nie zniósłby tego nerwowo, Maddie to wulkan energii.

– Fidius? Przestań, dał sobie radę z wychowaniem trojaczków. Nawet jeśli nie chciałabyś z nami zamieszkać, to przecież mieszkanie na piętrze mojego gabinetu weterynaryjnego stoi puste.

– Skończmy ten temat, poradzę sobie.

– To nie są dobre warunki dla dziecka, Charlie. Gdzie w ogóle macie łazienkę? I co to do cholery jest? – spytała, wskazując na mebel stojący pomiędzy wnękami z kuchnią i oknem.

Photo by Nathan Dumlao on Unsplash

– Nie stać mnie na luksusy. Łazienka jest w korytarzu, ale nie martw się, nie kąpię tam Maddie. Rozkładam ceratę, gotuję dwa wielkie garnki wody i wlewam ją do dużej miednicy. Tu jest cieplej i przede wszystkim czyściej. A to – urwała, podążając wzrokiem za dłonią siostry. Mebel był dość dziwaczny, u góry miał szafki i półki na których stały jakieś bibeloty i książki, za to na dole była tylko wielka płyta z otworem jak na kluczyk. – To jest tapczanopółka.

Muzeum Życia w PRL – skomplikowane.pl

Tajemniczy świat Arrietty (2010)

SEKRET 

Magda obudziła się, jak każdego dnia, o 8 rano. Nie chciała wstawać, ale wiedziała, że musi udawać przed innymi, że ma na to siłę. Poszła do łazienki, umyła się, ubrała, zeszła do kuchni na śniadanie, bo wiedziała, że jej rodzice na nią czekają. Udawała, jakby nic złego się nie działo, ale w głowie miała pustkę. Cały czas myślała, jak od tego uciec. Zjadła tost z masłem orzechowym, wypiła herbatę z cytryną i z miodem, i wyszła na przystanek, żeby czekać na autobus, który zawiezie ją do szkoły. Jak każdego innego dnia obowiązki, które musiała spełnić, pomagały jej ukrywać sekret. Bała się reakcji otoczenia. A przede wszystkim, że nikt nie uwierzy, że jej problem jest realny. Sekret Magdy to depresja.

Photo by Luis Galvez on Unsplash

MYŚLI 

Dzień w dzień myślała o samobójstwie. Chciała się pociąć maszynką do golenia, chciała udławić się tostem, chciała wbiec pod  autobus, chciała utopić się w wannie, chciała skoczyć z okna. Chciała, ale nie mogła, bo czuła, że coś może się zmieni. Nie miała na siły na zmianę, ale bardzo jej pragnęła. Wierzyła, że coś jeszcze ją czeka, że może Ktoś na nią czeka. Postanowiła nie umierać. Pojechała do szkoły, punkt 9:00. Siedząc w autobusie patrzyła przez okno, wypatrywała nadziei, bo choć wątpiła w lepsze jutro, to czuła, że może być inaczej, dlatego próbowała to wypatrzeć.

Photo by Anh Nguyen on Unsplash

PARK

Weszła do klasy, jak zwykle, ze wzrokiem wbitym w podłogę.  Ledwo uśmiechnęła się do przyjaciółki i cały czas powtarzała w myślach, że może być lepiej. Lekcje mijały, a Magda traciła wątłą nadzieję. To koniec. Wybiła 15:30. Koniec mobilizacji. Trzeba wracać do domu.

Tym razem Magda nie czekała na autobus. Potrzebowała się przejść, aby nadzieja znowu do niej powróciła. Udała się w stronę parku oddalonego dwa kilometry od szkoły, a od domu dziesięć. Coś prowadziło ją właśnie do tego miejsca. Usiadła na najbardziej wysuniętej na południe ławce. Siedziała tak i patrzyła w chmury, ale nadal nic się nie działo. Nadzieja nie chciała wrócić. Już miała wstawać i zgarniać plecak, ale usłyszała szelest w krzakach. Przestraszyła się, ale po chwili wahania podeszła w stronę źródła dźwięku. W krzakach siedziała szara kotka i wyglądała, jakby czekała na nią przez cały ten czas. Tak przynajmniej myślała Magda i to jej wystarczyło. Kotka nie uciekła, nie skuliła się, ani nawet nie wyciągnęła pazurów w obronnym geście. To był znak, to była nadzieja, na którą czekała Magda. Wzięła kotkę na ręce i wróciła z nią do domu, tuląc mocno w objęciach. Magda weszła z uśmiechem i z kotką w ramionach do domu. Poczuła, jakby jej życie odzyskało sens. A rodzice pierwszy raz od długiego czasu zobaczyli uśmiech na twarzy ukochanej córki.

Photo by Will Paterson on Unsplash

NADZIEJA

Kotka zyskała imię Sara. Dla Magdy stała się nowym życiem, początkiem i spokojem, miłością i nadzieją, których tak potrzebowała. Dzięki miłości kogoś, kto nie ma głosu, Magda usłyszała to, czego potrzebowała. Powiedziała rodzicom o problemach, zapisała się na terapię i została wolontariuszką w schronisku, dzięki czemu mogła dawać nadzieję na cudowne życie bezpańskim zwierzętom i ludziom, którzy potrzebują miłości bezwarunkowej, jaką mogą dać tylko zwierzęta.

Aleatha Roming

Przedstawiona historia to fanfiction inspirowany grą Detroit: Become human w autorskiej wersji Pauliny Babickiej.

HANK

Jeden łyk. Tylko jeden. O niczym więcej nie marzył. Widok ukochanego napoju za
plecami kasjerki kusił niemiłosiernie. Zwłaszcza po ciężkim dniu pracy. Szklanka whisky
przed snem wydawała się wspaniałym pomysłem. Choć doskonale wiedział, że na jednej
się nie skończy.
– To wszystko?
Głos kobiety za ladą przywrócił go do rzeczywistości.
– Prosiłbym jeszcze… – prześledził wzrokiem dostępny alkohol – Black Ram.
– Zero siedem, czy litr?
– Siódemka – 0dpowiedział szybko, wiedząc, że gdyby zawahał się choć przez chwilę, to z
pewnością poprosiłby o większą butelkę.
Zapłacił i jak najszybciej wyszedł z torbą zakupów ze sklepu. Na parkingu czekał
czarny, dwudrzwiowy Oldsmobile Cutlass Supreme. Prawdziwy eksponat motoryzacji w
mieście przyszłości. Można by przypuszczać, że był to najstarszy samochód w Detroit.
Nie licząc tych w muzeach.

W pewnym momencie przy starym aucie z piskiem opon zatrzymał się sportowy
chevrolet, który o mały włos nie potrącił mężczyzny z pełną reklamówką i wystającą z niej
whisky.

Zdjęcie autorstwa SevenStorm JUHASZIMRUS z Pexels

– Hej! Uważaj jak jeździsz!
Z chevroleta szybko wysiadł młodzieniec z niemalże idealną kwadratową szczęką i
lśniącymi kruczoczarnymi włosami.
Wyglądał jak człowiek.
– Najmocniej przepraszam! Czy wszystko w porządku? Odniósł pan jakieś obrażenia?
Brzmiał jak człowiek.
– Kurwa, mogłeś mnie przejechać!
– Proszę mi wybaczyć. Nie zauważyłem pana…
Małe kółko na prawej skroni młodego kierowcy świeciło jaskrawą czerwienią. To
nie był człowiek.
– Jebane androidy… Nie słyszałeś o czymś takim jak ograniczenie prędkości na parkingach?
Czy mam ci o tym przypomnieć? – warknął sięgając do kieszeni, aby po chwili cwaniacko
pomachać przed androidem zdartą już nieco odznaką…
Na idealnej twarzy pojawił się szok i szczypta strachu.
– Masz farta młody – parsknął po chwili ciszy policjant – nie mam ani czasu, ani ochoty
bawić się dziś z tobą. Liczę jednak, że żaden z moich kumpli po fachu nie zgarnie cię w
przyszłości za brawurową jazdę.
– Oczywiście. To się nie powtórzy. Jeszcze raz przepraszam…
– Dobra, dobra… Odjedź trochę tą swoją wyścigówką, żebym mógł chociaż do auta się dostać.

Obraz Angel-Kun z Pixabay

Android posłusznie wykonał to, co mu zlecono, a drugi mężczyzna już bez
przeszkód wsiadł do własnego pojazdu i powoli wyjechał z parkingu. Zatrzymał się na
najbliższym skrzyżowaniu, oczekując pojawienia się zielonego światła na reflektorze.
Droga była opustoszała o tej porze. Od czasu do czasu dał się słyszeć ryk silników w
oddali, czy odgłos sunącego po torach pociągu. Topniejący śnieg formował na betonie
rozległe kałuże, których uliczne studzienki widocznie nie zdołały wchłonąć. Dawało to efekt
lustrzanego odbicia lamp unoszących się nad pasmami asfaltu. Światło zmieniło się na zielone.
Samochód ruszył.
– Jebane androidy… – westchnął głośno i przeciągnął dłonią po głowie, przeczesując loki
siwych włosów.

DOM

Zaparkował przed drzwiami do garażu. Mógłby wjechać do środka, ale sterta gratów zajmowała każdy kąt wysłużonego pomieszczenia. Pudła, stary telewizor, rower, nieużywane meble i wiele
śmieci, o których istnieniu dawno zapomniał. Rozważał nawet czy nie poświęcić
jednego dnia wolnego po to, aby uporządkować ten bajzel. Kto wie, może
znalazłby tam jakieś skarby?
Wysiadł z auta i ruszył w kierunku drzwi frontowych, starając się przy tym omijać
kałuże powstałe na trawniku. Przy wejściu usłyszał rockową muzykę lat 90.
ubiegłego wieku i donośne
szczekanie. Kiedy drzwi się otworzyły, na zewnątrz wybiegł ogromny bernardyn, wesoło
machając ogonem na widok właściciela.
– Sumo, Spokój! – krzyknął, starając się odpędzić nabuzowanego energią pupila i
jednocześnie nie uszkodzić zawartości reklamówki. – Nie dali ci żreć, czy co, że tak
szalejesz?
– Nakarmiłem go.
Spojrzał w stronę kuchni, z której dobiegał głos. W powietrzu unosił się zapach
grzanek i… czegoś jeszcze. Przy kuchennym blacie stał młody mężczyzna, który energicznym
ruchem mieszał coś w garnku.
– Dobry wieczór poruczniku. – odwrócił się młodzieniec, posyłając policjantowi
uśmiech. – Jak ci minął dzień?
– Na litość boską Connor… Ile razy mam kurwa powtarzać, żebyś nie nazywał mnie tak we
własnym domu? – westchnął, wieszając swój płaszcz przy wejściu i niosąc zakupy do kuchni.

Obraz Sven Lachmann z  Pixabay

Dom nie był duży. Od drzwi frontowych można było od razu przejść do salonu i
rozgościć się na starej, ale wygodnej sofie przed telewizorem. Aneks kuchenny zapewniał
szybki dostęp do przekąsek lub zimnego piwa w przypadku meczu transmitowanego na żywo. Wzdłuż korytarza, po jego przeciwnych stronach, znajdowały się sypialnia i łazienka. Wystarczająco dużo
miejsca dla starego policjanta i jego psa. No i jednego współlokatora.
– Przepraszam – poprawił się Connor – więc jak ci minął dzień, Hank?
– Tradycyjnie chujowo – oznajmił z goryczą w głosie. – Jezu… co ty znowu
wykombinowałeś? Zapach od progu zwala z nóg…
Hank postawił reklamówkę na okrągłym niedużym stole i odwrócił się w stronę
gotującego się wywaru. Musiał przyznać, że pachniało cudownie. Albo to jego
pusty żołądek powodował węchowe halucynacje.

– Zupa koperkowa – odparł Connor, rozładowując zakupy z torby Hanka –
wiem, że jest to sprzeczne z twoimi preferencjami żywieniowymi, ale zapewniam, że
zdrowsze niż hamburgery. Poza tym, mogłem wykorzystać resztki z lodówki. Dobrze więc, że zrobiłeś zakupy. Podpiekłem też grzanki. Google podpowiedział, że niektórzy tak serwują… Po co to kupiłeś?

Zdjęcie autorstwa Ponyo Sakana z Pexels

Siwy mężczyzna już zbliżał do ust łyżkę zdrowej, ale wciąż gorącej zupy, kiedy padło pytanie. Zamarł na kilka sekund w bezruchu. Doskonale wiedział o czym mowa. Głód musiał poczekać. Connor ściskał w dłoni butelkę bursztynowego płynu.
– Jak to, po co? Żeby wypić, a niby co innego?
– Rzeczywiście, ale dlaczego to kupiłeś? Sądziłem, że rozprawiłeś się z nałogiem?
Hank westchnął głośno, odchylając się na krześle. Nie zamierzał zaprzeczać temu, że ma problem z
alkoholem. Według niektórych nawet poważny problem. Ale to było to tylko i wyłącznie
jego zmartwienie.

BUTELKA 

Od tragicznego wypadku, w którym zginął jego ukochany syn, nie miał nikogo.
Okrutny świat nowoczesnych technologii i sztucznej inteligencji odebrał mu wszystko w
chwili, kiedy sterowana komputerem ciężarówka, uderzyła w jego samochód.

Cyberlife, światowy pionier wśród firm zajmujących się sztuczną inteligencją oraz prawny właściciel
ciężarówki, wysłał Hankowi ładnie oprawiony list ze szczerymi wyrazami
współczucia i sporym odszkodowaniem, za które, mógł sobie sprawić
nowy samochód z systemem wczesnego ostrzegania, gdyby tylko chciał. Co prawda, kupił auto, ale w komisie i to w dodatku najstarszy model jaki znalazł w dobrym stanie. Resztę pieniędzy przeznaczał
na alkohol. Żadne  fundusze nie zwróciłyby mu dziecka, więc zamiast tego
wykańczał swoje ciało tak, aby jak najszybciej spotkać syna w innym,
lepszym świecie.

– Przypominam ci, że to mój dom i mogę w nim robić, co mi się żywnie podoba – stwierdził z
powagą i wrócił do posiłku.
– Oczywiście. Chciałbym jednak dodać, że ciągłe spożywanie tego typu napojów wpływa
negatywnie…
– Zamknij jadaczkę i daj mi w spokoju zjeść! – warknął Hank, uderzając ręką w stół –
Nie pozwolę, żeby jakaś durna maszyna mówiła mi, jak mam żyć.
Nastała chwila ciszy, po której Connor odłożył wciąż trzymaną w rękach butelkę,
życzył smacznego i ruszył w stronę kanapy w salonie, gdzie Sumo już czekał na pieszczoty.
Hank szybko zjadł co miał na talerzu i poszedł do pokoju wypocząć. Przed snem długo patrzył na butelkę, ale oprał się pokusie.

Zdjęcie autorstwa Charlotte May z Pexels

Minęły trzy lata odkąd w artykułach gazet pojawiła się notka o tragicznym wypadku na jednej z dróg w Detroit. Trzy lata rozpaczy ojca. Trzy lata gniewu skierowanego w stronę pędzącego za postępem świata. Przed śmiercią syna Hank Anderson był uznawany za przykład w pracy. Po tym jak rozbił szajkę narkotykową, awansował na najmłodszego porucznika w Detroit Police Department. Wszelkie nagrody i pochwały popadły jednak w niepamięć. Przykrył je stos nagan i piekielnie trudny charakter
porucznika.

Zdjęcie autorstwa Artyom Kulakov z Pexels

Niedługo później miały miejsce wydarzenia, które zostaną zapamiętane w historii
całego świata.

POBUDKA 

Do DPD trafiało coraz więcej informacji o androidach, które krzywdziły lub
zabijały swoich właścicieli. Tak zwaną dewiację  klasyfikowano jako niebezpieczny błąd w
oprogramowaniu, podczas którego maszyna zaczynała myśleć, a nawet czuć.

Aby uniknąć gigantycznej afery, Cyberlife podarowało policji pierwszego w
historii androida śledczego, który miał za zadanie zbadać i powstrzymać ten precedens. Z tylko sobie wiadomych powodów kapitan DPD przydzielił nowego rekruta właśnie Hankowi. Człowiek, który wręcz nienawidził technologii, został zmuszony do pracy z androidem. Wiele razy rozważał zniszczenie maszyny, jednak przed destrukcyjnym czynem powstrzymywały go konieczność sporządzania protokołu
oraz wygląd robota, który od człowieka różnił się jedynie migającą na skroni, okrągłą diodą.

W ten sposób Hank poznał Connora, który początkowo niczym
się nie różnił od innych androidów. Wiele czasu upłynęło zanim Hank przyzwyczaił się do współpracownika, a i sam Connor także zmieniał pod wpływem wydarzeń w Detroit. Momentem przełomowym okazała się rewolucja androidowa, po której ludzie przyznali  maszynom m.in.
prawo do wolności.

Obraz Prince C z  Pixabay

Hank niechętnie to przyznawał, ale obecnie trudno mu było wyobrazić sobie, co by się stało gdyby kapitan nie podjął tak ryzykownej decyzji i nie przydzielił mu nowego partnera.
-Cholera… – mruknął cicho zasłaniając oczy przed porannymi promieniami słońca,
wpadającymi przez okno.
Budzik dzwonił już od ładnych kilku minut. Drażliwy dźwięk, który zerwałby z łóżka nawet najwybitniejszych śpiochów, przyprawiał Hanka o ból głowy, ale nie zamierzał wstawać.
– Wyłącz budzik – rozkazał, wciąż zasłaniając twarz ręką – Wyłącz budzik!
Alarm dzwonił nieprzerwanie.
– Co jest nie tak z tym ustrojstwem?! Wyłącz budzik do cholery! – krzyknął machając ręką w
stronę ustawionego na stoliku obok ekraniku, wskazującego godzinę.
Wszystko ucichło.
Mężczyzna westchnął zadowolony i już miał przekręcać się na drugi bok, ale wtedy coś
ogromnego i puszystego przygniotło jego klatkę piersiową.
– Co do… Sumo! Zły pies! Złaź!
Bernardyn zaszczekał i zamerdał wesoło ogonem. Szczęśliwy, że widzi swojego
właściciela, zaczął lizać go po twarzy.
– Nie! Przestań!
Hank ze wszystkich sił starał się odeprzeć atak miłości pupila, ale bezskutecznie.
Nagle w drzwiach pojawił się Connor.
– Sumo, wystarczy – powiedział swoim jednostajnie brzmiącym głosem, na co pies od razu zszedł z
łóżka i podszedł do androida.
Porucznik patrzył jak Connor wręcza mu smakołyk, głaszcząc go i chwaląc.
– A więc to ty go na mnie nasłałeś – stwierdził starszy policjant wstając – Mój własny pies
woli ciebie ode mnie.

ŚNIADANIE 

– Przygotowałem śniadanie. – zignorował wcześniejszą uwagę android i zniknął za drzwiami
wraz z Sumo.
Hanka zdziwił brak odpowiedzi. Connor jakiego znaŁ, przedstawiłby mu tysiąc
argumentów, potwierdzających, że Sumo uwielbia starego glinę.
Kiedy porucznik w końcu dotarł do kuchni, na stole już czekał omlet z warzywami.
W powietrzu czuć było lekki zapach spalenizny.
– W internecie nie ma niczego o tym, żeby nie przypalać jedzenia na patelni? – posłał
cwaniacki uśmiech w stronę Connora, który akurat niósł do stołu herbatę.
– Smacznego – odparł android i ruszył w stronę salonu.
– A ty co, focha strzeliłeś?
Hank nie zostało nic innego, jak skonsumować śniadanie. Jego wzrok powędrował w kierunku butelki Black Ram, która stała nieruszona od wczorajszego wieczoru.

Zdjęcie autorstwa Maria Orlova z Pexels

Wtedy do głowy przyszła mu dziwna myśl, że być może Connor jest zły o to, że
kupił alkohol. Odrzucił jednak tę możliwość. Już wcześniej niejednokrotnie zdarzało mu się
upić w domu i jedyne co Connor robił, to marudził. Według Hanka dużo marudził, ale odkąd uratował mu życie, porzucił myśl o zniszczeniu maszyny z ludzkim defektem.

Hank patrzył tępo na lekko przypalony omlet. Connor wcale nie musiał go smażyć. Od rewolucji był wolny, a gotowania nie miał w oprogramowaniu. Nie musiał też codziennie
wyprowadzać Sumo, sprzątać, odśnieżać ani podwórka, ani samochodu. Jednak robił to, a Hank
nawet mu nie podziękował.

Zdjęcie autorstwa ThisIsEngineering z Pexels

Kiedyś Connor próbował wytłumaczyć mu, co czują androidy cierpiące na dewiację. Hank podsumował to w swoim stylu, stwierdzając, że defekty to przewrażliwione bachory. Wyznanie o odczuwanym przez Connora lęku i strachu, zapadło mu jednak głęboko w serce.
– Con, chodź tutaj. – zawołał Hank odsuwając na bok talerz.
Po chwili stał już przed nim android.
– Nie smakuje ci? Mogę zrobić coś innego – zaczął od razu na widok nietkniętego talerza.
– Nie, jest dobre. Nie o to chodzi. Nie stój tak nade mną. Siadaj.

Connor zajął miejsce naprzeciw Hanka.

– Dlaczego to robisz? – zapytał policjant.
– Dlaczego co robię?
– Dlaczego gotujesz, sprzątasz, siedzisz z moim psem i to… To wszystko? Jesteś wolny. Nie
zachowuj się jak maszyna… – w tym momencie Hank poczuł, że przesadził. – Cholera… Przepraszam za wczoraj, okej? Nie powinienem był tak mówić.

Nastąpiła chwila ciszy. Porucznik czekał na jakąkolwiek reakcję ze strony Connora. W myślach karcił się za kolejną gafę.
– Chcę się odwdzięczyć – odparł Connor, wciąż nie zmieniając swojej sztywnej pozycji przy stole.

Na zmęczonej życiem twarzy Hanka pojawiło się zaskoczenie.
– Odwdzięczyć? Dzieciaku, życie mi uratowałeś, codziennie zajmujesz się domem, to ja
powinienem ci podziękować!

– Kiedy rewolucja dobiegła końca… – kontynuował Connor –
nie miałem co ze sobą zrobić. Gdybym wrócił do Cyberlife, mogliby mnie zniszczyć, a inne androidy, rewolucjoniści,  nie ufali mi. Byłem przecież łowcą defektów. Na posterunku nie mogłem
zamieszkać.  Nie wiem co zrobiłbym bez ciebie. Chcę się odwdzięczyć za to, że przygarnąłeś mnie pod swój dach. Przynajmniej do czasu uregulowania prawa androidów.
– Jakbym mógł postąpić inaczej? – zaśmiał się Hank. – Sumo by mi tego nigdy nie wybaczył.
Na dźwięk imienia do stołu przydreptał ogromny bernardyn. Położył głowę na
kolanach swojego pana, czekając pieszczoty.
– Chyba się ze mną zgadzasz, prawda Sumo? – głaskał pupila Hank, na co ten wesoło
zaszczekał.
– Ja też go bardzo lubię – stwierdził Connor z uśmiechem na twarzy.
– Dobra, wystarczy tych czułości- oznajmił porucznik, wstając ku niezadowoleniu psa – mam nadzieję, że pozwolą ci wkrótce wrócić do pracy – powiedział na pożegnanie, sięgając
po płaszcz.

PRZYJACIEL

W drodze do pracy Hank rozważał poranną rozmowę i wyliczał sobie jak wiele zawdzięcza Connorowi. Zaczął nawet myśleć, że życie nie jest może takie złe.
– Trochę na mnie poczekasz Cole. – powiedział, spoglądając na przyczepione do deski rozdzielczej
zdjęcie uśmiechniętego, 6-letniego chłopca.

Obraz Gerd Altmann z  Pixabay

Michael Greenberg

INTRO 

Społeczeństwo wymaga od mężczyzn, żeby dawali sobie radę z depresją i staje się to
tematem tabu. Brak profesjonalnej pomocy sprawia, że najbliższe osoby często potrzebują takiej
samej pomocy co osoby chore. Nawet osoby, które zdają się niczym nie przejmować.

MAMA

– Czemu on to zrobił?
To pytanie pada z jej ust po raz kolejny. Wpatruje się we mnie przekrwionymi, załzawionymi
oczami. Jest w nich pewnego rodzaju nadzieja. Wygląda trochę jakby właśnie się obudziła i od razu musiała gdzieś biec. Roztrzepane włosy, palce wbite mocno w trzymaną przed sobą kurtkę. Nie
mam pojęcia co mam jej powiedzieć. Brzmi jakby koniecznie chciała znaleźć winowajcę całej tej
sprawy i móc zrzucić winę na kogoś innego, byle nie obarczać nią samej siebie. Nie
umiem wydusić z siebie słowa, w głowie kompletna pustka.

Dopiero co się poznałyśmy, mimo że ja od dawna wiem kim jest ona. Byłam w jej mieszkaniu nie raz, zawsze, kiedy akurat zostawiała syna samego. Momentami zastanawiałam się jaka tak naprawdę jest. Wydawała się bardzo sumienna i pedantyczna, może trochę za bardzo. Mieszkanie za każdym razem było czyste, czasem wyglądało jakby nikt nic w nim nie ruszał, jakby nie było tam żywego ducha. Mimo wszystko na szafkach kompletny brak kurzu, a pranie nigdy się nie suszyło, zawsze było już dawno zrobione. A tu nagle taki psikus.

Zdjęcie autorstwa Kat Jayne z Pexels

Zostawiła kurtkę na parapecie, przyłożyła szalikiem i nacisnęła wszystko delikatnie dłonią, żeby się
nie zsunęło. Dała mi chwilę spokoju, kiedy poszła do łazienki. Może jednak to była chwila spokoju
dla niej. Jestem pewna, że nie miała jeszcze czasu się wypłakać i tego obawiałam się najbardziej.
Jej wybuchu emocji przy mnie. Próbowałam szybko zaplanować co jej powiedzieć, kiedy wróci, jak
się zachować. Była kompletna cisza, nawet za oknem śnieg padał tak powoli, że wydawał się
specjalnie nie robić hałasu. Tylko jedno mi przeszkadzało. Ten zapach. Ten szpitalny zapach, gdzie
czuć całkowitą sterylność, chociaż to miejsce tylu chorób. Zamiast myśleć o tym co mam
powiedzieć za chwilę, przypomniała mi się chwila, która wydarzyła się wcześniej. Widok strużki czerwonej krwi cieknącej pod sam nadgarstek. Oparłam się o parapet i schyliłam głowę w dół. Chyba zwymiotuje.

RANDKA

Otworzyłam z impetem ciężkie drzwi. Rozległ się dzwonek, którego dźwięk obijał mi się
jeszcze chwilę w uszach. Wszystkie oczy na mnie, prawie wszystkie. Przy stoliku po lewej siedział
zgarbiony chłopak. Głowa schylona w dół, a jego ciemne włosy zasłaniały połowę twarzy.
Wyglądał trochę jakby wąchał polakierowane drewno stolika. Zamówiłam herbatę i dosiadłam się
do niego. Chociaż był młody to jego ubiór przypominał stylizacje mojego dziadka. Może taka
moda?

Dygnęłam z gracją w ramach przeprosin za spóźnienie. Z piskiem odsunęłam moje
drewniane krzesło i już chciałam opowiedzieć wszystko, co spowodowało, że się spóźniłam, ale
ugryzłam się w język. Chyba tak nie wypada na pierwszej oficjalnej randce?

Poprawiłam napuszone, przez śnieg włosy. Lubię mieć wszystko poukładane i zaplanowane, nawet przebieg różnych konwersacji, ale szybko mogłam zapomnieć o wymyślonych wcześniej scenariuszach. Rozmowa zeszła na zupełnie inny tor, niż się spodziewałam. Coś o pierogach, o pogodzie i o niczym.

Zdjęcie autorstwa Ekaterina Belinskaya z Pexels

Maks zachowywał się dla mnie niemal dziwnie. Unikał kontaktu wzrokowego, przez co czułam się
ignorowana. Moja głowa wędrowała od prawej do lewej, podążając za jego uciekającym wzrokiem.
Nie mogłam się też skupić na wypowiadanych słowach, poprawiałam się i gubiłam wątek. W jego
dłoniach szeleścił papierek po cukrze, potem zmaltretowany wylądował obok rozerwanych
chusteczek i połamanego, drewnianego mieszadełka. Syf. Zamiast elegancko zaserwowanej
herbaty, stolik wyglądał jak pobojowisko. Było mi wstyd i z burakiem na twarzy opuściłam
kawiarnię, obiecując sobie, że już nigdy tam nie wrócę, bo mnie poznają.

PAPIEROSY

Chętnie napiłabym się czegoś bardziej rozgrzewającego przy takiej pogodzie. Zamiast tego
wylądowałam w pokoju Maksa. Wyglądał kompletnie jak pokój dziecka. Zabawki na szafkach, meble z naklejkami postaci z bajek, biurko porysowane kredkami, zero książek, same komiksy. Przynajmniej było cieplej. Nie udało mi się utrzymać języka za zębami i wygadałam się o mojej wizycie w szpitalu.

Maks tylko się zaśmiał. Wygrzebał z szuflady biurka papierosy i wyszedł na balkon. Zaczął coś mówić z papierosem w ustach. Brzmiało to bardziej jak mamrotanie. Stanęłam przy nim na zimnej posadzce i przestępowałam z nogi na nogę, by jak najmniej odczuwać chłód. Dźwięk klikania zapalniczki powtarzał się przez kilka sekund bardzo równomiernie. W końcu Maks wypuścił dym z ust i stwierdził.
– Twój kolega to idiota i atencjusz.
Zaciągnął się jeszcze raz. Opowiedział mi, że sam też ma takie problemy. Mówił bardzo poważnie,
spokojnie i dość monotonnie. Zamiast go słuchać, patrzyłam jak nagminnie pyka w papierosa, próbując coś z niego strzepnąć, nawet jeśli popiołu już na nim nie było.

Zdjęcie autorstwa Julia Sakelli z Pexels

Na koniec historii wzruszył ramionami i zaproponował film. Nie pamiętam ani
słowa z jego historii o wizytach u psychologa, były dla mnie okropnie nużące. Nie tylko to, film też
był wyjątko

wo nudny.

SZPITAL 

źródło pexells.com

-Ala co ci się stało w szyję?
Zaśmiał się Fabian, kiedy zdejmując szalik, odsłoniłam na chwilę szyję pełną malinek.
-Film był nudny…
Poprawiłam się i odwracałam wzrok od wszystkich urządzeń do których był podpięty. W głowie
ciągle miałam widok tej stróżki krwi, która spłynęła mu po ręku dzień wcześniej. Znowu ten szpital
i znowu ten zapach.

Przypomniała mi się rozmowa z jego zapłakaną mamą na korytarzu, który
dopiero co minęłam. Przeszedł mnie dreszcz i tyłkiem przysiadłam rękę, aby ustabilizować trzęsące się nico ciało.
Chciałam się dowiedzieć czemu zrobił to, co zrobił. Ale Fabian zbywał temat śmiechem, traktował zupełnie jako żart. Zdawał się nie przyjmować do wiadomości, tego co się stało. Po chwili ciszy i mojego głupiego patrzenia w ścianę padły te słowa.
– Wiesz, że jesteś moją jedyną przyjaciółką?
Bardzo ciekawie ludzie definiują przyjaźń. Wystarczy mieć z nimi kontakt raz na jakiś czas,
a któregoś dnia odwiedzić w szpitalu. Całe szczęście nie na cmentarzu. Wierciłam się na
niewygodnym krześle i wzdrygałam za każdym razem, kiedy ktoś na sali kaszlnął. Miałam jakieś
dziwne przeczucie, że się zarażę. Chociaż nie miałam czym, chyba, że głupotą. Wyplułam
obgryziony paznokieć na podłogę, kiedy nikt nie patrzył.

Przez to stwierdzenie o byciu jedyną przyjaciółką, mogłam poczuć się kimś ważnym, niemal odpowiedzialnym. Ale mój brak empatii sprawiał, że przejęcie się sprawą, która nie dotyczyła mnie samej, trudno mi przychodziło.

POGODA DUCHA

Zdjęcie autorstwa Artem Saranin z Pexels

Śnieg padał jeszcze kilka dni. To najgorsza pogoda dla niedoświadczonego kierowcy. Ręce
pociły mi się za każdym razem, kiedy łapałam kierownicę. Nogi uginały mi się ze stresu
jak tylko udało mi się zaparkować. A przecież znałam te drogę już na pamięć. Z Felina na Sławin
i odwrotnie. Zależy, który z moich kolegów pierwszy prosił o rozmowę. Potrzebowali się wygadać, a ja udawałam, że słucham. Wyglądało to jak konkurs „kto ma gorzej?”

Przy jednym spędzałam czas, bo nic innego nie mogłam zrobić jako
„jedyna przyjaciółka”. Drugiego odwiedzałam, bo czułam się winna, że przez moje błahe podejście
do zabawy, mogłam narobić mu nadziei. Jeździłam coraz szybciej i coraz częściej. Zamiast Mozarta
wieczorami słuchałam długich wywodów o życiu. Dni planowałam tak, żeby zdążyć posłuchać
każdego. Kiepsko przespane noce. Czujnie nasłuchiwałam, czy mój telefon nie dzwoni. Możliwe, że czułam się bardziej odpowiedzialna niż powinnam.

TELEFON 

Zdjęcie autorstwa JESSICA TICOZZELLI z Pexels

Najpierw docierał do mnie dźwięk. Jeszcze zanim otworzyłam oczy, starałam się
zgadnąć, która jest godzina i gdzie jestem. Ciszę przerywało tylko szczekanie psa z sąsiedniego
podwórka. Najważniejsze to sprawdzić telefon. Zero wiadomości, zero nieodebranych połączeń. To
niespotykanie dziwne uczucie mieć nagle taki spokój, gdy nikt cię nie potrzebuje.

14:23, minął czas na śniadanie, ale wcale nie jestem głodna i nawet nie chce mi się myśleć o obiedzie. Przejście do kuchni zajęłoby mi sporo czasu patrząc na to, że w moim pokoju zostało już tylko nasrać. Mój organizm żądał więcej snu, nawet po dziesięciu twardo przespanych godzinach. Minęła tylko sekunda.

Moje oczy znowu się otworzyły. To niemożliwe, że zasnęłam jeszcze na dwie godziny. Pewnie
śniłabym jeszcze, gdyby nie ten irytujący dzwonek, który sobie ustawiłam. Wyobrażałam sobie, co by się stało, gdybym wyrzuciła telefon przez okno. Dalej brzęczy.
Odchrząknęłam kilka razy, żeby nie brzmieć jak zaspana.
– Śpisz? Tracisz cały dzień!
Sama potrafię stwierdzić, że tracę cały dzień na spaniu. Głos Maksa zagłuszał wiatr.
Nie wiem, czy mi się to śniło czy naprawdę płakał, ale jego głos załamywał się co chwilę.

ROWER

Zdjęcie autorstwa Cristiana Raluca z Pexels

Koniec odpoczynku. Trzeci bieg nie chciał mi wskoczyć, auto dziwnie zwalniało i furgotało. Chyba
powinnam zainwestować w rower, zdecydowanie mniej stresu.
No właśnie rower. Ten cholerny miętowy rower będzie mnie prześladował w koszmarach jeszcze długie
miesiące. Maks faktycznie płakał, ale ze szczęścia. Kupił sobie rower i chciał się nim koniecznie
pochwalić. Cieszył się jak dziecko. Powinnam być zadowolona, że ktoś chce, abym była świadkiem
jego szczęścia, częścią jego życia. Zamiast tego ścisnęło mi i górę i dół.

Szalonym tempem próbowałam nadążyć za najszczęśliwszym rowerzystą na świecie. Jego kremowy
płaszcz unosił się w trakcie jazdy i falował jak peleryna superbohatera. A ja, zdyszana, macham bezładnie nogą, bo nie mogę odepchnąć się od zabłoconego chodnika bez ryzyka upadku.  Moje czarne buty nabrały koloru kawowego osadu na blacie kuchennym. Skrzyżowanie niezbyt ruchliwych ulic. Miałam przyjechać
tylko, żeby patrzeć na to jak dorosły facet jeździ na rowerze i wracać? Szczery śmiech rozniósł się
po osiedlu. Tylko na tyle było mnie stać, kiedy Maks oświadczył mi, że wraca do domu, bo z tego
miejsca ma już blisko. Nie jestem pewna kto zachował się bardziej niepoważnie w takiej sytuacji.
Byłam tym już zmęczona.

POLICZEK 

Poczułam pieczenie na policzku. Może zasłużyłam. Unik przed pocałunkiem i próba odejścia mogła go
faktycznie zdenerwować. Na tyle, że w trakcie krzyczenia wyzwisk w moją stronę, zapluł się kilka
razy. Jednak co innego przykuło moją uwagę. Maks pierwszy raz patrzył na moją twarz. Widziałam
wyraźnie kolor jego oczu, bliznę nad brwią i zmarszczki na czole. Czyżby po raz pierwszy nie
mówił o sobie tylko o mnie? Naturalnie, ale słów tych nie powtórzę, bo to zbyt wulgarna
polszczyzna.

Instynktownie zamachnęłam się, aby mu oddać, ale nie trafiłam idealnie i obiłam mu kawałek skroni. Wzięłam głęboki wdech nosem i pociągnęłam z chrapnięciem wydzielinę ze środka. Jeszcze na ten moment nie pozwalałam łzom wylecieć z moich oczu. Mogłam się wydrzeć i wykrzyczeć wszystko co mi leżało na sercu, ale nie miałam na to siły. Po prostu powiedziałam “Potrzebujesz pomocy”.

Maks krzyczał jeszcze chwilę, przepraszał i groził mi na zmianę. Chciał, żebym została, ale równocześnie, żebym odeszła. Nie rozumiałam tego i chciałam jak najszybciej o tym zapomnieć. Wrócić do swojego
rutynowego, poukładanego życia bez większych zmartwień.

Porozmawialiśmy chwilę, ale tej rozmowy nie zapomnę do końca życia. Nie była nużąca.

Zdjęcie autorstwa Andre Moura z Pexels

POMOC

Wróciłam do auta pociągając nosem. Zamknęłam lekko drzwi i dałam upust swoim
emocjom. Zagryzałam wargi, próbowałam ocierać policzki, orając skórę szorstkimi rękawami kurtki. Nie miałam już na nic siły. Wszystko było zamglone. Okropny smak łez. Tak słone potrafią być gorzkie łzy. Nie mogłam złapać oddechu.
Sięgnęłam do kieszeni. Opuszki moich palców napotkały skrawki rozerwanych chusteczek, które
gromadziły się tam już od pewnego czasu. Jak okrutnym trzeba być dla chusteczki, żeby wyżywać
się na niej w kieszeni, kiedy nikt nie widzi? Spojrzałam na swoje dłonie. Obgryzione paznokcie.
Poczułam się bezsilnie. Czemu ja? Nie wiedziałam czego mi potrzeba. Było mi wstyd, przez to, że czułam się słaba i nie umiałam sobie z tym poradzić. Czy to jest moment, w którym to ja muszę poprosić o pomoc?